ÂSÂR-I NEV (HANÎF-ZÂDE)
bibliyografik eser
Hanîf-zâde Ahmed Tâhir Efendi (d. ?/? - ö. 1217/1802-03)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Kâtib Çelebi’nin (ö. 1067/1657) bibliyografik eseri Keşfü’z-Zunûn’a (1941-43) Hanîf-zâde Ahmed Tâhir Efendi (d. ?/? - ö. 1217/1802-03) tarafından yazılan Arapça zeyl. Hanîf-zâde'nin  Âsâr-ı Nev adını verdiği eseri, yazılan birçok zeyl içinde ilk olma özelliğini taşımaktadır.  Eser, 1572/24 Ağustos 1758 tarihinde tamamlamıştır. Âsâr-ı Nev, ilk defa Flügel tarafından Latince tercümesiyle birlikte yayımlanan Keşfü’z-Zunûn’la birlikte basılmıştır (1858: VI/525-646). 

Âsâr-ı Nev’de toplam 505 kitap yer almaktadır. Kısa bir girişle başlayan eserde kitaplar alfabetik olarak sıralanmış, “elif” harfi ile başlamış “he” harfi ile tamamlanmıştır. Flügel, Ahmed Tâhir Efendi’nin ilave ettiği kitaplara yeni sıra numarası vermemiş, önceki sıra numarasını devam ettirmiştir. Bu yüzden elif harfi ile başlayan ilk kitabın sıra numarası 14.502 olup sonuncusu 15.505’tir. Eseri yayımlayan Flugel, Latince ön sözünde, yararlandığı nüshanın tek olduğunu, çok iyi korunması gerektiğini, Avrupa'ya Avusturyalı müsteşrik Joseph von Hammer-Purgstall aracılığıyla getirildiğini söyler (1858: VI/III).

Müellif, eserinin mukaddimesinde, Allah’a hamd ü sena, Hz. Peygamber’e, onun aile ve ashabına salat ve selam ettikten (Flügel 1858: VI/526) sonra, peygamberlerin varisleri olan âlimlerin mensur ve manzum, kısa ve uzun kitaplar tasnif ettiklerini belirterek; Kâtib Çelebi'nin eserine zeyl amacıyla gördüğü ve duyduğu eserlerin adlarını Âsâr-ı Nev adıyla bir araya getirdiğini söyler  (Flügel 1858: VI/528). Hanîf-zâde,  eserleri adı, dili, müellifi, yazıldığı tarih ve başlangıç ifadesi düzeninde tanıtır. Müellif, bazen eserlerin dilini belirtmemiş bazen de yazarlar hakkında kısa bilgiler aktarmıştır.

Âsâr-ı Nev’de kaydedilen 505 eserin, 133’ü tarih, tercüme ve tefsir gibi eserlerin çok olduğu “te” harfinde yer almaktadır. Yine şerh başlıklı eserlerin çok olduğu “şin” harfindeki eser sayısı 108’dir. Müellifin bazı eserlerin girişindeki şiirlere yer verdiği görülmektedir. Âsâr-ı Nev’in özelliklerinden biri de, müellifin bizzat kendi gördüğü, bildiği ve daha çok kendi zamanına veya yakın tarihlere ait eserlere yer vermiş olmasıdır. Çok eski tarihli ve tekrar olacak eserlere yer verilmemiştir. Müellif, kendi döneminde veya yakın tarihte klasik eserlere yapılan şerh ve haşiyelere de yer vermiştir.

Kâtib Çelebi’nin kaynakları arasında birçok eser olmasına karşın, Ahmed Tâhir’in zeylinde kaynak ismi bulunmamaktadır. O daha çok gördüğü, bildiği ve çağdaşı veya yakın dönemlerdeki eserleri kaydetmiştir. Müellifin, büyük bir âlim ve hattat olan babası Hanif İbrahim Efendi’nin kütüphanesi ve çevresinden çok istifade ettiği söylenebilir. Yine Ahmet Tâhir, babası Hanif İbrahim Efendi’nin 13 kitabını kaydetmiştir. Gâyetü’l-Merâm fî Tahrîci Ehâdîsi Şirʿati’l-İslâm adlı eseri kaydederken, bu eserin müellifi için “hakir kişinin babası el-Hacc İbrahim Efendi” diyerek bu hususu belirtir (Flügel 1858: VI/542).

Gustav Leberecht Flügel tarafından Latince tercümesiyle birlikte yedi cilt olarak yayınlanan (I-II, Leipzig 1835-1837; III-VII, London 1842-1858) Keşfü’z-Zunûn’un VI. cildinin 525-646 sayfaları arasında Âsâr-ı Nev’e yer verilmiştir.

Müellifin biyografisi için bk. “Tâhir Ahmed Efendi, Hanîf-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/tahir-ahmed-efendi-hanifzade

Eserden Örnekler


Bu perîşân varak oldı çü temâm

Acz u noksân ile hatm oldı kelâm


Afvdur ehl-i keremden me'mûl

İ'tizâr anlara olur makbûl (Flügel 1858: VI/645).

Kaynakça


Flügel, Gustave (ed.) (1835-1858). "Hanîfzâdeh, Âsâr-ı Nev: Nova Opera". Keşfü’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn, Lexicon Bibliographicum et Encyclopaedicum a Mustafa Ben Abdallah Katip Jelebi dicto et nomine Haji Khalfa celebrato. [I-II, Leipzig 1835-1837; III-VII, London 1842-1858], VI, 525-646.

Kâtib Çelebi (1360-62/1941-43). Keşfü’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn. I-II. (nşr. Kilisli Muallim Rifat – Şerefeddin Yaltkaya). İstanbul.

Atıf Bilgileri


Civelek, Yakup. "ÂSÂR-I NEV (HANÎF-ZÂDE)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/asar-i-nev-hanif-zade. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
2 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
3 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
4 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
8 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
9 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
10 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle