- Yazar Biyografisi (TEİS)
İbnü'l Hakkı Mehmed Tahir - Madde Yazarı: Araş. Gör. M. Cem Öz
- Eser Yazılış Tarihi:1315/1898
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Hikâye (Öykü)
- Yayın Tarihi:13/08/2022
ALTIN PERİSİ (İBNÜ'L HAKKI MEHMET TAHİR)
hikâyeİbnü'l Hakkı Mehmed Tahir (d. ? - ö. 1315/1898'den sonra)
ISBN: 978-9944-237-87-1
İbnü’l Hakkı Mehmed Tahir’in 1315/1898 yılında Hanımlara Mahsus Gazete Matbaasında yayımlanan hikâyesi. Kadınları ilgilendiren meseleler ve toplumsal değişimlere önem verdiği bilinen İbnü’l-Hakkı Mehmed Tahir, Saray’ın maddi desteğiyle çıkarmaya muvaffak olduğu gazetenin yayın politikasını “okuyup yazmayı seven, eğitimli, dindar, iyi ahlâk sahibi, iyi eş ve iyi anne özelliklerine sahip Osmanlı Müslüman hanımı yetiştirmek” olarak açıklar. Hanımlara Mahsus Gazete Matbaası tarafından neşredilen bu küçük hikâyede açıkladığı politikaya sadakatle bağlı kaldığı görülür.
Dört yaşındaki Hatice’nin anne babası, memleketlerinde geçimlerini sağlamakta zorlanınca İstanbul’a gelip Sirkeci’de küçük bir kulübeye yerleşirler. “Fukara-i sâbirînden” olan ailenin reisi Ali Ağa hamallık yapar. Fakat işler umulduğu gibi gitmez ve aile daima yarı aç yarı tok günlerini geçirirken bir ayın sonunda kendileri için üç gün sürecek bir açlık başlar. “Her şeyi Hazret-i Hallâk-ı Âlem’den bil”en bu sabırlı ailenin açlıkla sınandığı sürecin dördüncü gününün sabahında kapıda hali vakti yerinde olan İhsan Bey belirir. Bir aydır Hatice’yi sokakta görüp seven İhsan Bey, onu üç gündür görmeyince merak edip eve gelmiştir. Açlıktan zayıf düşen Hatice’yi tedavi ettirdikten sonra evlat edinmek istediğini, ailesinin yılda bir defa gelip onu görebileceğini söyler. Ali Ağa ve eşi bir bu teklifi kabul edip Sirkeci’den trene binerek memleketlerine dönerler. İhsan Bey Hatice’nin eğitimi ve yetiştirilmesiyle özel olarak ilgilenir. Altın sarısı saçlarından mülhem herkesin kendisine “Altın Perisi” dediği Hatice, yeni ailesinin gayretlerini boşa çıkarmaz; sağlam karakteri ve aldığı eğitimle kendini geliştirmesi neticesinde herkesin sevip takdir ettiği bir kadın olur. Her gören, Hatice’yle oğlunu evlendirmek istese de İhsan Bey damadını içgüveysi olarak almak istediğinden yirmi beş yaşlarındaki Naim Bey’le evlenmelerine cevaz verince evlenip İhsan Bey’le yaşamaya başlarlar. Naim Bey, altı odalı bir ev yaptırıp Ali Ağa’yla eşini İstanbul’a getirtir ve bu yeni eve taşınırlar. Hatice ve Naim Bey’in dünyaya gelen çocuklarıyla bu aile mutlu bir hayat yaşamaya devam eder.
Hikâye ve anlatma zamanı, mekân tasvirleri, karakterizasyon konusunda zayıflıklar bulunan hikâye, dönemin ruhuna/eserlerine uygun olarak mutlu biter. II. Meşrutiyet sonrasında da kadınlarla ilgili konularda kalem oynatan Mehmed Tahir, hikâyenin kurgusu ve teknik aksaklıklarından ziyade konuyu basitçe işleyip mutlu sonla bitirmeyi tercih eder.
Eserden Örnekler
Bugün felek beni bir parasız bıraktı. Zalim bakkal bana bir kıyye ekmeği emniyet edip veresiye vermedi. Ben ve zevcem bu gece aç yatacağız. Ya o sevgili yavrucak, evde aç yatacak. Hey ulu Rabbim, benim bu hâlim nedir?
[...]
Sevimli Hatice gittikçe büyümekte, büyüdükçe melahat ve halâveti artmakta idi. Artık İhsan Bey ile refikası Hatice’nin samimi peder ve maderi olmuşlardı. (…) Hatice’nin asıl peder ve maderi her sene muntazaman gelip kızlarını görürler ve İhsan Bey tarafından mazhar oldukları eltâf ve inayetten dolayı meberr-i mumaileyh bin türlü minnettarlıklar izhâr ederek avdet eylerlerdi. Seneler bu minval üzere geçiyor, Hatice de ulûm ve fünûndan ve her türlü sanayi-i nisvaniyeden behremend oluyordu (İbnü’l Hakkı Mehmed Tahir 1315: 3-4, 11).
Kaynakça
Öztürk, Zehra (2016), “Hanımlara Mahsus Gazete”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Ek-1, XXIII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 533-535.
Dere, Mustafa (2021). “İbnü’l Hakkı Mehmed Tahir’in Bir Hikâyesi: ‘Altın Perisi’”, Türklük Bilimi Araştırmaları 50: 31-46.
Çiçekler, Mustafa, Fatih Andı (2009). Yeni Harflerle Hanımlara Mahsus Gazete (1895 – 1908) Seçki. İstanbul: Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı.
Öztürk, Gizem (2019). Osmanlı Kadın Hareketi Öncülerinden Hanımlara Mahsus Gazete’de İdeal Evlilik ve Aileye Bakış. Yüksek Lisans Tezi. Tekirdağ: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi.
İbnü’l Hakkı Mehmed Tahir (1315). Altın Perisi, Hanımlara Mahsus Gazete Matbaası.
Gürbüz, Hale (2001). Hanımlara Mahsûs Gazete, Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Yüzer, Feride (2016). “Osmanlı Basın Hayatında Mehmet Tahir Bey ve ‘Çarşaf Meselesi’”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 42: 327-348.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | ACÂ'İB-İ ÂLEM (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
2 | AHMED METÎN VE ŞİRZÂD YÂHUD ROMAN İÇİNDE ROMAN (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
3 | ALTIN ÂŞIKLARI (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Ayşe Sandıkkaya Aşır |
Görüntüle | ||
4 | ANA-KIZ (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN |
Görüntüle | ||
5 | ARNAVUDLAR VE SOLYOTLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Halef Nas |
Görüntüle | ||
6 | LETAİF-İ RİVAYAT 11 / BAHTİYARLIK (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Doç. Dr. Sabahattin Çağın |
Görüntüle | ||
7 | BELİYYÂT-I MUDHİKE (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğretmen Münevver Eroğlu |
Görüntüle | ||
8 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 24 (BİR ACÎBE-İ SAYDİYYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
9 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 9 (BİR GERÇEK HİKÂYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
10 | BİR TÖVBEKÂR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN |
Görüntüle | ||
11 | LETAİF-İ RİVAYAT 23 / CANKURTARANLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Doç. Dr. Sabahattin Çağın |
Görüntüle | ||
12 | CELLÂD (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Elmas Karakaş |
Görüntüle | ||
13 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 12 (CİNLİ HAN) (AHMET MİDHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
14 | ÇENGÎ (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
15 | LETAİF-İ RİVAYAT 16 / ÇİFTE İNTİKAM (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. Burcu ÇAKIN ERDAĞ |
Görüntüle | ||
16 | MÎZÂNÜ'L-BELÂGA (ABDURRAHMAN SÜREYYÂ) | Abdurrahman Süreyyâ, Mîrdûhî-zâde | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
17 | SÜNÛHÂT (ABDÜLVEHHÂB) | Abdülvehhâb, Bolulu | Dr. Öğr. Üyesi Adem Özbek |
Görüntüle | ||
18 | BELÂGAT-I LİSÂN-I OSMÂNÎ (AHMED HAMDİ) | Ahmed Hamdi, Şirvânî | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
19 | LUGAT-I KÂMÛS (AHMED LÜTFÎ) | Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Hamza Havuz |
Görüntüle | ||
20 | LEHCE-İ OSMÂNÎ (AHMET VEFİK PAŞA) | Ahmed Vefîk Paşa | Diğer Hamza Havuz |
Görüntüle | ||
21 | ISTILÂHÂT LÜGATİ (YENİŞEHİRLİ AVNÎ) | Avnî, Yenişehirli | Dr. Bihter Gürışık Köksal |
Görüntüle | ||
22 | BELÂGAT-I OSMÂNİYYE (CEVDET PAŞA) | Cevdet Paşa, Ahmed Cevdet Paşa, Lofçalı | Prof. Dr. Mücahit Kaçar |
Görüntüle | ||
23 | HADÎKATÜ'L-BEYÂN (HACI İBRÂHİM EFENDİ) | Hakkı, Hacı İbrâhim Hakkı Efendi | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
24 | SEFÎNETÜ’L-İNŞÂ (HÂLET) | Hâlet, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullu | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
25 | SEVDÂ-YI NİHÂN (HÂLİD) | Hâlid, Yenişehirli-zâde Hâlid Eyyûb Bey | Doç. Dr. Macit Balık |
Görüntüle |