- Yazar Biyografisi (TEİS)
Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı - Madde Yazarı: Bilge Tüzel
- Eser Yazılış Tarihi:Bilinmiyor
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Tekke Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Akaidname
- Yayın Tarihi:01/02/2022
AKAİDNÂME (SUN'ULLAH GAYBÎ)
akâidnâmeSun’ullah Gaybî, Kütahyalı (d. 1023-1024 ?/1615 ? - ö. 1086-1087 ?/1676 ?)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Gaybî’nin tasavvufî görüşlerini, inanç esaslarını, ulemanın tasavvuf yolculuğunu ve bazı mutasavvıfların inançlarında görülen sapmaları açıkladığı eseri. Gaybî, eserinde ulemanın tasavvufa olan ilgisini belirli bir araştırma yapmadan başkasının teşvikiyle tarikata girenlerin inançlarındaki prensiplerden uzaklaşmayı ve tarikat yolundan sapmaları konu edinmektedir; ancak bu sapmaları ayrıntılı olarak açıklamamaktadır. Eserin asıl yazılış amacı yazarın inancına yöneltilen kötü zanların giderilmesi ve tarikattaki sapmaların sebebinin belirtilmesidir (Kemikli 1998: 63-64). Doğan, Gaybî’nin eserdeki ifadelerini referans göstererek Akaidnâme’yi etrafın baskısı altında yazdığı biçiminde yorumlamaktadır (1997: 27). Eser tarikat mensuplarını bilgilendirici olması yönüyle didaktiktir. Eserin muhtevasını Allah’a, peygamberlere, meleklere ve ahrete iman; kaza ve kader ve zahir yorum-batın yorum ayrımı oluşturmaktadır. İlim-amel ilişkisini açıklayan Gaybî, Allah’ın görülmesini ilme cennetteki derecenin de amele bağlı olduğunu söylemektedir. Akaidnâme’de Gaybî’nin Hz. Peygamber’e olan sevgisini, bağlılığını ve inancını yansıtan Münşi diye belirttiği beyitleri geniş yer tutmaktadır. İnancına yönelik getirilen eleştirilere cevap niteliğinde inancını açıklamakta devamında ise amentünün kısaca şerhini yapmaktadır. Eserinde ahiret hayatının ruhani mi cismani olduğu üzerine tartışmaya da yer ayıran Gaybî ahiret hayatının hem cismani hem de ruhani olacağını savunarak ahretteki derecelerin amellere göre olacağını belirtmektedir (Karadaş 2016: 267-268). Eserin şiirleştirilmiş şekli Gaybî’ye aitliği ihtilaflı olan Hüda Rabbim Manzumesidir (Doğan 1997: 26). Akaidnâme, Gaybî’nin ilmî yönünü göstermektedir. Eser hacim olarak küçüktür. Eserde Arapça ve Farsça kelime ve terkipler bulunmaktadır ancak kullanılan dil ve üslup bakımından dönemin diğer eserlerine nispeten sade ve anlaşılırdır.
Eserin bilinen üç nüshası vardır. Biri Atatürk Kitaplığı, Osman Nuri Ergin Yazmaları 62/5 numarasına diğeri ise Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi 151/4 numarasına son nüshası ise Bursa Eski Eserler Kütüphanesi 854/2 numarasına kayıtlıdır (Kemikli 1998: 65; Türkmen 2016: 215). Eser Hamza Güner tarafından latinize edilerek “Başlangıcından Zamanımıza Kadar Kütahyalı Şâirler” adlı çalışmasında yayımlanmıştır (1967: 178-179).
Sun’ullah Gaybî’nin biyografisi için bk. "Sun’ullah Gaybî". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sunullah-gaybi-kutahyali
Eserden Örnekler
Şerî’at hakîkatin zâhiri ve hakîkat şerî’atın bâtınıdır. Her hakîkat ki şerî’ata muhâlif ola bâtıldur. Ve zâhire uymaz bâtın-ı esrâr-ı hâkikat deyu iddia iden dâl u mudıllıdur. Şerîâta muvâfık hakîkat-ı câmi‘olan kimseye müvahhid, şerî’ata mutâbık olmıyan hakîkati müddeî olan kimseye mülhidd denilür. Evliyâ-i kümmelîn fırka-ı müvahhidîndur (19b).
Vedahi ‘îlm ‘amelden efdaldur. Ve cemî’-i ‘ulûmun efdali ilm-i bi’llâhdur. Ve cemî’-i a’mâliñ efdali zikru’llahdur. ‘İlm zâtıñ ‘aynı oldığı cihetden bâkîdur. Ve ‘amel-i mahlûk fânidür (19b).
Dünyânuñ fenâsı ve ahretin bekâsı muhakkadur. Eğer hayr ve eğer şer ‘amel mukâbelesinde ceza dahi hakdur. Vedahi me’âd-i cismânî ve rûhanî me’an hakdur (20a) (Kemikli 1998: 64).
Kaynakça
Doğan, Abdurrahman (1997). Sunullah Gaybî Hayatı, Eserleri, Fikirleri ve Sohbetnâmesi (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.
Güner, Hamza (1967). Başlangıcından Zamanımıza Kadar Kütahya’lı Şâirler. Kütahya: Kütahya İl Basımevi.
Karadaş, Cağfer (2016). “Sun’ullah Gaybî’nin Akâidnâmesi ve İtikadî Görüşleri” Kütahyalı Bilge Şair Sunullah-ı Gaybi ve Dönemi (ed. B. Kemikli ve E. Ögcem). Bursa: Emin Yayınları. 257-269.
Kemikli, Bilal (1998). Sun’ullâh-i Gaybî Divanı İnceleme-Metin. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Türkmen, Hüseyin (2016). “Türkiye Kütüphaneleri Yazma Eser Katalogları Işığında Sunullah-ı Gaybî’nin Eserleri ve Nüshaları” Kütahyalı Bilge Şair Sunullah-ı Gaybi ve Dönemi (ed. B. Kemikli ve E. Ögcem). Bursa: Emin Yayınları. 220-236.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂN (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Öğr. Üyesi Yılmaz Şentürk |
Görüntüle | ||
2 | KEŞFÜ'L-GITÂ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Öğr. Üyesi Yılmaz Şentürk |
Görüntüle | ||
3 | HUDÂ RABBİM (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Mehmet Ünal |
Görüntüle | ||
4 | TARIKU’L-HAK FÎ TEVECCÜHÜ’L-MUTLAK (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Mehmet Ünal |
Görüntüle | ||
5 | RUHU'L-HAKÎKA (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
6 | SOHBET-NÂME (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
7 | Bİ’AT-NÂME (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
8 | RİSÂLE-İ HALVETİYYE ve BAYRAMİYYE (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Abdullah Çakır |
Görüntüle | ||
9 | MEKARİMÜ’L-AHLÂK (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî | Prof. Dr. Ayşe Sıdıka Oktay |
Görüntüle | ||
10 | RİSÂLE-İ İLM Ü AMEL (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Ömer Faruk Erdoğan |
Görüntüle | ||
11 | RİSÂLE-İ ESMÂ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun'ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
12 | RİSÂLE-İ FÎ HALLİ’D-DEVRÂN (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
13 | MAKÂSİD-İ AYNİYYE TERCÜMESİ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
14 | RİSÂLE-İ REDD-İ HULÛL VE’L-İTTİHAD (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
15 | TEZKİRE-İ ŞU'ARÂ (SÂLİH AYNÎ MEHMED EFENDİ) | Aynî, Sâlih Aynî Mehmed Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
16 | DÎVÂN (EŞREF-İ SÂNÎ) | Eşref-i Sânî, Şeyh Seyyid | Öğretmen Kevser Kıroğlu |
Görüntüle | ||
17 | TECELLİYÂT (FENÂYÎ, CENNET MEHMED EFENDİ) | Fenâyî, Cennet Mehmed Efendi | Prof. Dr. ABDULLAH AYDIN |
Görüntüle | ||
18 | ÂDÂB-I HURDE-İ TARîKÂT (HİMMET/ABDÎ, BOLULU ŞEYH HİMMET EFENDİ) | Himmet/Abdî, Bolulu Şeyh Himmet Efendi | Araş. Gör. Emrah Baş |
Görüntüle | ||
19 | VAHDETNÂME (LÂMEKÂNÎ) | Lâmekânî, Hüseyin | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle | ||
20 | MECMÛA-İ ŞEYH MISRÎ EFENDİ (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/Mehmed | Akın ZENGİN |
Görüntüle | ||
21 | RİSÂLE-İ VAHDET-İ VÜCÛD (MISRÎ) | Niyâzî-i Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Dr. Muhammed Ülgen |
Görüntüle | ||
22 | RİSÂLE-İ EŞRÂTU’S-S‘AT (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/Mehmed | Öğretmen TALAT OLGUN |
Görüntüle | ||
23 | RİSALE-İ TEVHÎD (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Öğretmen TALAT OLGUN |
Görüntüle | ||
24 | ED-DEVRETÜ’L-ARŞİYYE (MISRÎ) | Niyâzî-i Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Dr. Muhammed Ülgen |
Görüntüle |