Paşabey-zâde Ömer Âli Bey’in 1307/1889 yılında yayınladığı ve ilk köy romanı olarak bilinen eser. Türk edebiyatında ilk köy romanı olarak bilinen Türkmen Kızı, 19. yüzyılda Anadolu’nun güneyinde yaşayan Türkmen aşiretleri ve obaları hakkında önemli folklorik malzemeler taşıyan bir eserdir.

Türkmen Kızı, Anadolu’daki Türkmen aşiretlerinden İlbeyli, Bozbeyli ve Vayvaylı arasında geçen bir aşkı işlemektedir. İlbeyli aşiretinin lideri Hamza Bey, üç eşi olmasına rağmen Bozbeyli aşiretinden Karakuşluoğlu İbrahim’in on dört/on beş yaşındaki kızı Kumru’yla evlenmek ister. Kumru ise ağabeyi Ahmed’in arkadaşı Ali’ye âşıktır. Bozbeyli’nin aşiret liderleri Mazlum Bey ile Mahsud Bey, Kumru İle Ali’yi nişanlar. Bunun üzerine Hamza Bey, Ahmed ile Ali’ye pusu kurup onları öldürür. İbrahim Bey, kızı Kumru’yla Çukurova’ya kaçar. Buradaki zorluklar ve nişanlısını kaybetmenin acısından Kumru kör olur. Daha sonra Ahmed ile Ali’nin ölmediği, hapishanede oldukları haberini duyan Kumru’nun gözleri açılır. Hapishaneye gidildiğinde ise Ahmed ile Ali’nin öldüğü ve kimsesizler mezarlığına gömüldükleri söylenir. Nişanlısını arayan Kumru geceleri mezarları kazmaya başlar. Kumru’nun gözleri yeniden görmez olur. Zengin bir kadın Kumru’nun haline acır ve gözlerini tedavi ettirerek ona iş verir. Bu arada Ahmed ile Ali’nin ölmediği anlaşılır. Kumru ile Ali evlenir, onlara zülüm eden Hamza Bey ise yakalanır. Romanın sonunda Ali obaya Bey tayin edilir.

Tesadüflerle dolu olan roman basit bir kurguya sahiptir. Olay merkezli bir hikâyeye dayanan romanda mekân, zaman gibi teknik unsurlara uyulmadığı ve olayların gerçekçi yönleri üzerine pek düşünülmediği görülmektedir. Ancak Türkmen Kızı romanında bir kadın kahramanın odağa alınarak onun ataerkil bir düzende cesareti ve mücadelesiyle öne çıkarılması; yine romandaki iç konuşma tekniği sayesinde onun hislerine değinilmesi gibi hususlar eserin başarılı yönleri olarak sayılabilir. Ayrıca yazarın, genç kız-yaşlı erkek evliliği, evlilikte töre ve âdetler gibi problemlere de yer vererek Tanzimat’tan beri devrin popüler roman konularından birini erken tarihli bir köy romanında işlemiş olması dikkate değerdir. Konu ve kurgu estetiğinden ziyade Türkmen Kızı, taşıdığı folklorik unsurlarla  önemli bir eserdir. Roman, Türkmenler arasındaki aşiret ve obaların iskân sürecini, aşiretler arasındaki ilişki ve töreleri anlatır. Romanın önemli bir özelliği anlatıcının olayların akışı sırasında araya girerek “İhtar” başlığı altında okuyucuya bilgi vermesidir. “İhtar” kısımlarında romandaki olayların Türkmenler nezdindeki anlamı, töre ve geleneklerin açıklaması, Türkmenlerin tarih, dil ve coğrafyaları hakkında bilgiler sunulur. Bu hususiyetleri nedeniyle yazar, eseri için millî roman tanımını yapar. Ömer Âli Bey’in Adana’da doğup yetişmesi ve yazarın bölgedeki Ramazanoğluları sülalesinden gelmesi gibi faktörler nedeniyle roman içinde Türkmenlerin tarih ve kültürleri hakkında verilen bilgiler romanı daha da önemli hale getirmektedir.

1307/1889 yılında yayınlanan Türkmen Kızı, 1997 yılında M. Kayahan Özgül tarafından günümüz Türkçesine aktarılarak yayına hazırlanmıştır.