- Yazar Biyografisi (TEİS)
Sıdkî-zâde Osmân Vâfî Efendi - Madde Yazarı: Araş. Gör. Zahide Efe
- Eser Yazılış Tarihi:1288/1871-72
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Lügat
- Yayın Tarihi:15/08/2021
TUHFE-İ VÂFÎ (VÂFÎ)
manzum sözlükSıdkî-zâde Osmân Vâfî Efendi (d. 1250/1834-35 – ö. 1308/1890-91)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Sözlük bölümünündeki 41 kıt‘anın 21’inde okuyucuya bilgi ve nasihat vermek amacıyla yazılan nasihat beyti, ikisinde ise takti beyti yer almaktadır. Eserde aruzun remel, hezec, muzari, recez ve münserih bahirlerine ait 12 farklı kalıp kullanılmıştır. Tekrarlarla birlikte 630 Türkçe, 710 Farsça ve 780 Arapça olmak üzere 2120 civarı kelime veya kelime grubunun anlamı verilmiştir. Sözlükte geçen kelimelerin büyük çoğunluğu isim veya isim kökenli kelimelerden oluşmaktadır. Kelimeler verilirken 40. kıt‘anın sayılara, 41. kıt‘anın ise haftanın günlerine ayrılması dışında kıtʻalarda belli bir düzen gözetilmemiştir.
Eserin telif tarihi, müellifin “Târîh-i berây-ı ihtitâm” başlıklı yedi beyitlik hatime kıt‘asının sonunda yazdığı tarih beytinden hareketle 1288/1871-72’dir. Eserin bilinen tek nüshası Türk Tarih Kurumu Kütüphanesinde Y/0398 yer numarası ile kayıtlıdır. Sonunda Bağdat kadıları müfettişi, Bağdat müftüsü Muhammed Feyzi, Bağdat müftüsü Muhammed Cemil’in 1288 ve İbrâhim Raşid’in 1305 tarihlerinde bu sözlük için yazdıkları takrizler bulunmaktadır. Tuhfe-i Vâfî, Zahide Efe tarafından bir makale ile ilim âlemine tanıtılmıştır ( Efe 2020).
Şairin biyografisi için bk. “Vâfî, Osman Vâfî Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/osman-vafi.
Eserden Örnekler
Eserden Örnekler
Tuhfe-i Vâfî
Kıt‘a-i Hâ Gûyemet Tâ Ki Bi-Hânî Sahîh
Sâhib-i hüsne dinür hûb güzeldür melîh
Çirkin olan kimseye zîşt di ya‘nî kabîh
Di utanan kimseye ya‘nî hacil şerm-sâr
Şâd sevinmiş dahı oldı fahûr u ferîh
Yaralu olan kişiye dinilür zahm-nâk
Böyle olan kimseye di Arabîde cerîh
Olsa güşâde-suhan dinür açuk sözlü hem
Sâhib-i nutk olsa dirler Arabîde fasîh
Fârisî vü lafzına çün didiler âşikâr
Dindi Arapça dahı adına anun sarîh
Mirvaha yelpazeye dindi dahı bâd-zen
Furtına vü rûzgâr bâd ile yil oldı rîh
Sen bu kitâba hemân dikkat ile kıl nazar
Hâce gibi öğredür nice lugâtı sahîh (Efe 2020: 121-22).
Zi-Harf-i Dâl În Kıt‘a Küned Mülk-i Dil âbâd
Mu‘allim ya‘nî ta‘lîm eyleyendür hâce vü üstâd
Olur dâniş dahı bilmek gibidür ‘ilm ü isti‘dâd
Mu‘allim-hâne dirler mektebe ya‘nî debîristân
Çocuklar gûdekân etfâl dinilür anlara hem ad
Kırâ’at ketb okumak yazmağa hânden nüvişten hem
Yeniden hâdisâta dindi nev-peydâ vü nev-îcâd
Firiştegân şürûşân melâ’ik dahı Cebrâ’il
Sirişt ile nihâd hem tabî‘at hûy ile mu‘tâd
Hükümdür emr-i sultânî buyurmak ya‘nî fermûden
Adâlet isteyenler dâd-hâhân ehl-i istimdâd
Hudânun emrine râzî olandur ya‘nî fermân-ber
İbâdet ya‘nî kulluk eyleyendür bende vü zühhâd
Dinür mestûreye hem ehl-i iffet pâk-dâmen hem
Kılavuz bedraka kim toğrı yola eyledi irşâd
Yakînlik ya‘nî nezdîkî olur ma‘nâda kurbiyyet
Uzak etmeğe dirler dûr-kerden ya‘nî istib‘âd (Efe 2020: 122-23).
Kaynakça
Kaynakça
Efe, Zahide (2020). "Arapça-Farsça-Türkçe Manzum Bir Sözlük: Tuhfe-i Vâfî". Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 9 (21): 107-128.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 2 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 3 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 4 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 5 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 6 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 7 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 8 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 9 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 10 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |