Evangelinos Misailidis (1820-1890) tarafından Karamanlı Türkçesiyle yazılmış bir roman.

Grek harfleriyle 1871-1872 yıllarında yazılmış olan eser, Tamaşa-yi Dünyâ ve Cefakâr u Cefâkeş adıyla da anılmaktadır. Ortodoks bir Osmanlı vatandaşı olan Evangelinos Misailidis, 1820 yılı Kula doğumludur. Öğretmenlik, çevirmenlik ve gazetecilik yapmış, birçok türde eser vermiş, Karamanlı topluluğunun aydın ve öncü kişiliklerinden biridir.

Tamaşa-yi Dünyâ ve Cefakâr u Cefâkeş, çoğunluğu çeviriden oluşan Karamanlıca külliyatın kısmen özgün sayılabilecek anlatılarından biridir. Eser, özgün yanları olmasıyla birlikte 1839 yılında Atina’da Grigoris Paleologos tarafından Yunanca yazılmış “O Polipathis” adlı romanın temel alınmasıyla oluşturulmuştur. Misailidis, Polipathis’in olay örgüsüne dair ayrıntıları neredeyse aynı şekilde kullanmıştır. Çeşitli çalışmalarda, Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş'in yayımlandığı tarih itibarıyla ilk Türkçe romanlardan biri olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilir (Şişmanoğlu Şimşek 2014: xix).

Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş, dört ciltten oluşmaktadır. Her ciltte kendi içinde farklı sayılarda bablar bulunmaktadır. Birinci ciltte yedi bab, ikinci ciltte ise beş bab yer almaktadır. Üçüncü ciltte bab sayısı altıdan başlamakta ve onunca baba kadar gitmektedir. Böylece üçüncü cildin beş babdan oluştuğu söylenebilir. Dördüncü cilt ise dokuz babdan oluşmaktadır.

Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş, eserin kahramanı Favini’nin serüvenlerini anlatan bir macera romanıdır. Misailidis, roman boyunca dünyanın dört bir yanını dolaşan Favini’nin gözüyle Rus yaşamını, Fransa’yı, Fransız kadınlarını, Avrupa’yı iyi ve kötü yanlarıyla anlatmıştır. Romanın ana karakteri olan Favini’nin küçük yaşlarından yaşlılığına kadar başından geçen olaylar birinci ağızdan tarihsel sıralamaya göre verilmektedir. Romanın konusu, Favini’nin İstanbul, Romanya, Rusya, İtalya, İngiltere ve Fransa’da geçen, en son Yunanistan’da sona eren ve yıllar süren maceralı hayatıdır. Romanda, dönemin farklı milletlere mensup cemiyetleri hakkında bilgiler sunulmakta, ayrıca konusunun geçtiği ülkelerin, özellikle de  Beyoğlu çevresindeki Rum topluluğu, yaşamı, gelenek görenekleri ile ele alınarak anlatılmaktadır. Yazar, Osmanlı toplumu içinde Rumlara moral ve ahlâk dersi vermek, yaşanmış ya da kurmaca öykülerle kıssadan hisseler çıkararak uyarıda bulunmak istemiştir.

Grek harfleriyle kaleme alınan Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş’te yazarın genel olarak yalın, anlaşılır ve akıcı bir Türkçe tercih ettiği görülmektedir. Ancak kimi zaman romanın dilinin ağırlaştığı bölümler de bulunmaktadır. Yunancadan gelen az sayıda sözcük olmakla birlikte çok sayıda Arapça ve Farsça kökenli sözcüklere romanda rastlamak mümkündür. Romanda bugünkü Türkiye Türkçesinde kullanılmayan sözcüklere de rastlanmaktadır. Misailidis, eserinde deyimlere, atasözlerine, fıkralara ve öykülere de yer vermektedir.

Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş, gazetecilik faaliyetleri de yürüten Evangelinos Misailidis’in kendi matbaasında basılmış ve yayımlanmıştır. Bahsi geçen eserin yayımlanmadan önce “Anatoli” gazetesinde tefrika edildiği, ancak günümüzde bu tefrikaların yer aldığı Anatoli nüshalarının mevcut olmadığı ifade edilmektedir (Şişmanoğlu Şimşek, 2014: 82).

Temaşâ-i Dünya ve Cefâkâr u Cefâkeş, ilk olarak 1986 yılında Robert Anhegger ve Vedat Günyol tarafından Grek harflerinden Latin harflerine aktarılır. Çok fazla imlâ hatası bulunan bu ilk yayından sonra eser, 1988 yılında Cem Yayınları tarafından “Seyreyle Dünyayı” adıyla basılmıştır. Anhegger, Günyol’la birlikte romanı yayına hazırladıkları zaman, Andreas Tietze’ye de danıştıklarını aktarmaktadır. Bu çalışma, son olarak Peri Efe tarafından yeni notlar ve düzeltmelerle Yapı Kredi Yayınları arasından 2021 yılında yayımlanmıştır. Eserle ilgili Şişmanoğlu Şimşek, 2014 yılında bir doktora tezi hazırlamıştır. Sula Boz, 1990 yılında Milliyet Sanat’ta yazdığı yazısında Misailidis’in romanı ile 1839 tarihli Grigoris Paleologos tarafından yayımlanan Polipathis’in birçok açıdan birbirine benzediğini ortaya koymuştur. Bahsi geçen her iki romanın da baş karakterinin Favini olması ve başından geçen olayların aynı olması, Boz tarafından ayrıntılarıyla ortaya koyulmuştur. Ancak Misailidis’in romanında Paleologos’tan da Polipathis’ten de bahsedilmemektedir.