TAHMÎS-İ KASÎDE-İ EMÂLÎ (NA’TÎ)
Kasîde-i Emâlî'nin tahmisi
Na'tî, Mustafa Na’tî (d. ?/? - ö. 1131/1718-1719)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ali b. Osman b. Muhammed el-Fergânî el-Ûşî’nin (ö. 575/1179) akaidname türünde Arapça olarak yazdığı Kasîde-i Emâlî adlı manzumesine Mustafa Na’tî (d. ?/? - ö. 1131/1718-1719) tarafından yapılan Türkçe tahmis. Ûşî tarafından "el-Emâlî" diye adlandırılmış ve bu isimle şöhret bulmuş olan söz konusu manzume, Lâmiyye-i Kelâmiyye, el-Kasîdetü’l-Lâmiye fî’t-Tevhîd, Kasîde-i Yekûlü’l-Abd, Bed’ü’l-Emâlî, Kasîdetü’l-Hanefiyye gibi adlarla da anılmıştır (Toprak 2006:77-79). 569/1174 yılında kaleme alınan bu kasidenin altmış yedi veya altmış sekiz beyitlik bazı nüshaları bulunmakla beraber genellikle altmış altı beyit olarak nazmedildiği kabul edilir. Kasîde-i Emâlî, Matürîdiyye akaidinin temel konularını “ilâhiyyât, nübüvvât, sem‘iyyât” şeklinde ele almaktadır (Özervarlı 1995: XI/73-75). Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan kasidenin Türkçede bilinen on iki tercümesi ve on iki şerhi bulunmaktadır (İlhan 2016: 4).

Mustafa Na’tî, aruzun "mefâ‘îlün mefâ‘îlün fe‘ûlün" kalıbıyla yazılmış olan kasidenin her bir beytinin üstüne aynı ölçü ve uyakta üçer mısra ekleyerek tahmisini oluşturmuştur. Eser, mensur edebî bir mukaddime ile başlamaktadır. Mustafa Na‘tî bu bölümde, Emâlî ve Ûşî hakkında bazı bilgiler vermekte ve eserinden “nazm-ı tercüme-üslûb” olarak bahsetmektedir. Na’tî, bu manzum akaidnameyi Arapça bilmeyenler için sade ve anlaşılır bir dil ve üslup kullanarak yazmıştır. Şair, tahmise başlamadan hemen önce -mukaddimeden sonra tahmise geçiş sadedinde- bir dörtlük dercetmiştir. Sonrasında ise altmış yedi bendlik manzum bölüm gelmektedir. Eser, mukaddimedeki gibi süslü nesir özellikleri gösteren bir hâtime ile tamamlanmıştır.

Mustafa Na‘tî’nin bazı bendlerde Arapça ifadeleri tercüme ettiği, bazılarında konuyu ayrıntılandırdığı, kimi yerlerde ise eş anlamlı kelimeler kullanarak anlamı kuvvetlendirmek istediği görülür. Anlam ve ifade bakımından hazırlayıcı/tamamlayıcı ibarelerin bulunduğu mısraların yanında, lafzen ya da manen âyet ve hadislerle delillendirmenin yapıldığı bendler de dikkat çekmektedir.

Yazma nüshasının nerede olduğu bilinmeyen eser, eski harfli olarak basılmış (Mustafa Na'tî 1286) ve transkripsiyonlu tam metin olarak da Abdülmecit İslamoğlu tarafından yayımlanmıştır (2018: 255-272).

Şairin biyografisi için bk. "Na'tî, Defterdar Hüseyin Paşa-zâde Mustafa Na’tî Bey". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nati-defterdar-huseyin-pasazade

Eserden Örnekler


Hudâdur cümle mahlûkâtı sâ’in

Anun muhtâcıdur şehr ü medâ’in

Eb ü mevlûd ü üm mülkinde kâ’in

Ve müstagnin İlâhî ‘an-nisâ’in

Ve evlâdin inâsin ev ricâli


Odur Hâlık cihânun hayr u şerrin

Odur dânende halkun sırr u cehrin

İder bî-minnet icrâ cümle emrin

Kezâ an külli zî-‘avnin ve nasrin

Teferrad Zü’l-celâli ve’l-me‘âli


İbâdun cümle fi‘l-i hayr u sû’ı

Olur elbet cezâ küllî vü cüz’î

Mutî‘-i emr olup ukbâ vü dîni

Yumîtü’l-halka kahran sümme yuhyî

Fe yeczîhim alâ-vefki’l-hısâli


Neye kul nakd-i ömri kılsa ifnâ

Olur bî-şek muhâseb rûz-ı ferdâ

Gürûh-ı mü’minîne bişr ü tûbâ

Li-ehli’l-hayri cennâtün ve na‘mâ

Ve li’l-küffâri idrâkü’n-nekâli (İslamoğlu 2018: 264-265).

Kaynakça


İlhan, Mevlüt (2016). Kasîde-i Emâlî’nin Türkçe Tercümeleri. Yüksek Lisans Tezi. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.

İslamoğlu, Abdülmecit (2018). “Ali b. Osman el-Ûşî’nin Emâlî Kasîdesi’ne Mustafa Na‘tî’nin Yazdığı Tahmîs”. Uluslararası Ali b. Osman el-Ûşî Sempozyumu Bildirileri, Bişkek: Türkiye Diyanet Vakfı-Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yay., 255-272.

Mustafa Na‘tî (1286). Tahmîs-i Kasîde-i Emâlî. İstanbul: Rızâ Efendi Matbaası.

Özervarlı, M. Sait (1995). “el-Emâlî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 11. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 73-75.

Toprak, Mehmet Sait (2006). “Ali b. Osman Sirâceddîn el-Ûşî: Hayatı ve Eserleri”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 23:65-86.

Atıf Bilgileri


İSLAMOĞLU, Abdülmecit. "TAHMÎS-İ KASÎDE-İ EMÂLÎ (NA’TÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tahmis-i-kaside-i-emali-na-ti. [Erişim Tarihi: 29 Ocak 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (NA'TÎ) Na'tî, Defterdar Hüseyin Paşa-zâde Mustafa Na'tî Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
2 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
3 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
4 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
5 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
8 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
9 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
10 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
11 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle