TA'BÎR-NÂME (MUHAMMED-İ VÂNÎ)
rüya tabiri
Muhammed-i Vânî, Vânî Mehmed Efendi (d. ?/? - ö. 1096/1685)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ebî Abdullâh Hüseyin bin Nasr bin Muhammed’in Şâfîü’l-‘Alîl fî Ma‘rifeti’t-Te’vîl adlı Arapça tabirnâmenin Türkçe tercümesi. Eser, Muhammed-i Vânî ya da bilinen yaygın adıyla Vânî Mehmed Efendi tarafından tercüme edilmiştir. Vânî esere Hâzâ Kitâbu Ta‘bîr-nâme adını vermiştir. Eserin kataloğa Tercüme-i Tabirnâme-i İbn Şirin olarak kaydedilmesinden dolayı da şimdiye kadar tespit edilememiştir. Yegane nüshası Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi RDS 426 numarada kayıtlıdır. Tabir-nâme, nesih hatla 261 varaktan müteşekkildir. Her sayfasında 17 satır bulunan eserin 11b, 92a ve 92b varakları 18 satırdan oluşmaktadır. Eser, 1084 yılının Muharrem ayında (Nisan-Mayıs 1673) Van'da tamamlanmıştır.

Eser, Allah’a övgü ve onun yüce peygamberi Hz. Muhammed’e salat ve selam ile başlar. Tabir-nâme’nin hangi eserden tercüme edildiği, tercüme edilmesinin sebebi ve hangi dilden çevrildiği ile ilgili bilgiler başlangıçta yer almaktadır. Daha sonra kitabın kırk bölümden oluştuğu bilgisi verilmektedir. Vânî, eseri Kahramanü’l-Âlem Arslan Paşa’nın emriyle Arapçadan Türkçeye tercüme ettiğini ve diğer tabirnâmelerden uygun olan yorum ve hikâyelerden de ekleme yapıp temize çektiğini bildirmektedir. 

Eser üzerinde Mevlüt Gülmez tarafından bir çalışma yapılmıştır (2020).

Şairin biyografisi için bk. “Vânî Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vani-mehmed-efendi-mdbir

Eserden Örnekler


[28a] [1] eyüce siyâh olalar ve ammâ Göz kişinüñ dîni ve hidâyet [2] ve ḍalâleti fark itdügi basîret ile te’vîl olınur pes eger [3] kendü bedeninde çok gözler görse salâh ve takvâsı ziyâde ola [4] ve eger görse ki gözüñ açup aña naẓar ider idi ol kimesnenüñ [5] bir emrine naẓar idüp gerek ola ve eger görse anuñ gözi demür- [6] den idi kendü sırrını fâş idüp ziyâdeler ile ġam ve ġussaya [7] düşe ve eger görse kulaġı ile görüp ve gözi ile işidür [8] idi kendü ve ehli ve kızı ve akrabâlarına kavvâdlik ide ve eger [9] görse gözi ile zinâ ider idi nâ-mahrem ‘avratlara naẓar ide [10] ve eger görse ki bir kimesnenüñ gözine bakup ta‘accüb ve haẓẓ ider [11] idi bir iş ide ki dînine zarar ola ve eger görse üregi [12] yarılup cevfinde niçe gözler var idi zındîk olmasına delîldür [13] ve eger görse ki ayasında adam gözi veyâhûd hayvân [14] gözi var idi eline mâlı gele ve eger görse ki gözi [15] mîhlanmış ola bir sıddîka hatuna şekk ve gümân ile naẓar ide [16] siyâh göz kadîmî dîn ile te’vîl olınur ve Şehlâ Göz muhâlif-i [17] dîn ile ve Gök Göz bid‘at ile olan dîn ile te’vîl olınur [28b] [1] ve Yaşıl Göz dînlere muhâlif olan dîn ile te’vîl olınur (Gülmez, 2020: 78).

Kaynakça


Gülmez, Mevlüt (2020). Muhammed-i Vânî-Ta’bir-nâme (Giriş-İnceleme-Dizinler-Tıpkıbasım). Konya: Palet Yay.

Kılıç, Yasin (2015). “Bir Hatip ve Eğitimci Olarak Vanî Mehmed Efendi, Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri”. Turkish Studies 10 (3): 617-632.

Atıf Bilgileri


Gülmez, Mevlüt. "TA'BÎR-NÂME (MUHAMMED-İ VÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ta-bir-name-muhammed-i-vani. [Erişim Tarihi: 26 Haziran 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
2 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
3 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
4 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
5 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
6 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
7 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
8 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
9 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle