SUBHA-İ SIBYÂN (SÂBİR)
manzum Emâlî tercümesi
Sâbir (d. ?/? - ö. ?/?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Emâlî kasidesinin Sâbir (d. ?/? - ö. ?/?) adlı/mahlaslı bir kişi tarafından kaleme alınan manzum tercümesi. Manzume; kütüphanelerde “Sâbir Pârsâ”, “Sâbirî” ve “Ûşî” şeklinde farklı kişiler adına kaydedilmiş olsa da inceleme yapıldığında Sâbir isminin/mahlasının mevcut nüshaların hepsinde ortak olarak yer aldığı görülmektedir. Ayrıca kütüphane kayıtlarında eser adı olarak “Tercüme-i Bed'i’l Emâlî”, “Kasidetü Bed'i’l Emâlî Tercümesi”, “el-Kasîdetü’l-Lâmiyye Tercümesi” ve “Subhatü's-Sıbyân” gibi farklı isimlerle karşılaşılmaktadır. Kastamonu İl Halk Kütüphanesi’nde 37 Hk 2055/14 demirbaş numarasıyla kayıtlı nüsha hariç tutulduğunda, kayıtlarda bulunan bu eser isimlerinin tamamının, manzumenin konusundan hareketle yapılmış adlandırmalar olduğu fark edilmektedir. Ancak Kastamonu nüshası incelendiğinde kütüphane kaydında “Subhatü's-Sıbyân” olarak yer alan ismin de aslında Subha-ı Sıbyân olarak yazıldığı görülmekte ve nüshanın 142a varağında derkenara yazılmış beytin içerisinde yer alan bu ibarenin, manzumeye yazarı tarafından özel olarak verilmiş bir isim olduğu anlaşılmaktadır (Güler 2022: 245).

Tespit edilebilen üç nüshasının karşılaştırılarak okunması ve nüsha farklarının da dahil edilmesi sonucunda manzumenin beyit sayısı 90’a ulaşmaktadır. Fakat mevcut nüshaların hiçbirinde beyit sayısıyla ilgili bir bilgi verilmemiştir. Mesnevi nazım şekliyle yazılmış olan eserde, aruzun hezec bahrine ait “mefâʻîlün mefâʻîlün feʻûlün” kalıbı kullanılmış ve manzume içerisinde de hem bahir adı hem de aruz kalıbı açıkça belirtilmiştir.

Besmele ile başlayan manzumede, besmeleden hemen sonra hamdele ve salvele ifadelerine yer verilmiş; ardından eserin, Emâlî’nin Türkçe tercümesi olduğu dile getirilmiştir. Bunlardan sonra manzumenin yazıldığı vezin belirtilmiş ve yazarın eserine verdiği isim zikredilmiştir. Giriş mahiyetindeki ilk 9 beyitlik bu bölümün ardından “Fî Beyâni’t-Tevhîd” başlığı altında Emâlî kasidesinin tercümesine geçilmiştir. Emâlî kasidesine ait beyitlerin tercümesi tamamlandıktan sonra yazar, okuyucuya bu manzumeyle itikadın tekmil edilmesi gerektiğini söylemiş ve cahilliğin özür olarak kabul edilmeyeceğini belirtmiştir. Son beyitte adını/mahlasını zikreden şair, hayır ile hatırlanmak istediğini ve ayıplarının affedilmesiyle mutlu olacağını dile getirerek manzumesini tamamlamıştır.

Emâlî kasidesi üzerine yapılmış çalışmalarda adı geçmeyen bu eserden, Emâlî literatürü dışındaki iki çalışmada bahsedilmiştir (Yazıcı 2009: 49; Pişkin ve Akdeniz 2009: 462). Bu çalışmalarda manzumenin Sâbir Parsa’ya ait olduğu -kesin ifadelerle- belirtilmiş ve eserin, tespit edilebilen tek nüshasının da Kastamonu İl Halk Kütüphanesi’nde kayıtlı olduğu dile getirilmiştir. Bununla birlikte 2022 yılında eser üzerine hazırlanan bir makale çalışmasında manzumeye ait DİB Kütüphanesi 001703-XXX ve  002012-IV demirbaş numaralarıyla kayıtlı iki nüshanın daha olduğu tespit edilmiş ve eserin, -tespit edilebilen- mevcut üç nüshaya dayalı olarak tenkitli metin neşri yapılmıştır (Güler 2022). Fakat eserle ilgili detaylı bir araştırmayı ihtiva eden bu çalışmada, manzumenin Sâbir Pârsâ’ya ait olduğunu kanıtlayan herhangi bir bilginin bulunmadığı söylenerek -önceki çalışmalarda yer alan- bu bilgiye ihtiyatla yaklaşılması gerektiği belirtilmiş ve eserin Sâbir adlı/mahlaslı başka bir kişiye ait olma ihtimali ortaya çıkarılmıştır.

Eserden Örnekler


Bismi'llâhi'r-rahmâni'r-rahîm


Bu bismillah iledür ibtidâmız

Bu hamdillah iledür hem senâmız


Salât ile selâm olsun Resûle

Dahı ashâbına hem hayr-ı âle


Pes andan sonra yazam bir risâle

Münâsib ola cümle ilm-i hâle


Akâ'idden nice dürlü mesâ'il

İdinsün boynına herkes hamâ'il


Emâlî nazmınındur tercümânı

Lisân-ı Türkîdür ma‘nâ beyânı


Hem oldur ilm-i hâli mübtedînin

Gıdâ-yı rûhıdur hem müntehînin


Akâ'id mesleginden ehl-i sünnet

Resûlullah buyurdı ehl-i cennet


Mefâ‘îlün mefâ‘îlün fe‘ûlün

Hezec bahrin bilüp itme tehâvün


Bunındur Subha-ı sıbyân nâmı

Hezec bahri oldı bil [hem] makâmı


Fî Beyâni’t-Tevhîd


Hudâ birdür şerîki yok Te‘âlâ

Nazîri yok hem Oldur Hakku’l-a‘lâ


Cemî‘ü’l-âlemînin Tanrısıdur

Kadîmdür cümle halkın Rabbisidür


Kemâlâtıyla mevsûf oldı Allah

Nekâyisden münezzehdür ol âgâh


Dahı Haydur hayâtı hayy-ı dâ'im

Umûr-ı halka tedbîrinde kâ'im


Müdebbirdür Te‘âlâ anda tedbîr

Mukadderdür Anındur cümle takdîr (Güler 2022: 249-250).

Kaynakça


Güler, Mehmet (2022). "Sâbir’in Manzum Kasîde-i Emâlî Tercümesi: Subha-ı Sıbyân". Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 9, 239-261.

Pişkin, Turgay - Akdeniz, Alper (2019). "Mevlevî Geliboluhanesi’nde Yetişen Sabir Parsa ve Ahmed Celaleddin Dede’nin Türk Din Mûsikîsine Katkıları". İnternational Social Sciences Studies Journal, 5(30), 455-466.

Yazıcı, Gülgün Erişen (2009). Gelibolu Mevlevîhanesi ve Gelibolu’da Mevlevîlik. Çanakkale: Çanakkale Kitaplığı Akademi Yay.

Atıf Bilgileri


Güler, Mehmet. "SUBHA-İ SIBYÂN (SÂBİR)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/subha-i-sibyan-sabir. [Erişim Tarihi: 13 Haziran 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
2 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
3 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
4 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
8 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
9 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
10 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle