• Yazar Biyografisi (TEİS)
    ?
  • Madde Yazarı: Dr. Samet Onur
  • Eser Yazılış Tarihi:?
  • Yazıldığı Saha:Harezm-Kıpçak
  • Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
  • Dönemi:16. Yüzyıl
  • Dili:Türkçe
  • Alfabesi:Arap
  • Yapısı:Mensur
  • Niteliği:Tercüme
  • Türü/Formu:Dinî-Tasavvufî-Ahlaki Eser
  • Yayın Tarihi:03/10/2022
SIFATÜ’L-KIYÂMET
dinî-ahlaki eser
?

ISBN: 978-9944-237-87-1

Harezm Türkçesi özellikleri gösteren kısa bir risale.

Harezm Türkçesi, Emir Timür’ün XIV. yüzyıl sonlarındaki Harezm seferleri sonrasında Türkistan’da ortak yazı dili olma vasfını yitirmiş, ancak İdil boyunda yazılan dinî-didaktik eserlerde XV. yüzyıldan sonra da Coçi ulusunun edebî dili olarak kullanılmaya devam edilmiştir (Onur 2021a: 379-385; Argunşah 2021: 45-46). Bilinen tek nüshası Galimcan İbrahimov Dil ve Edebiyat Araştırmaları Enstitüsünün Mirashane adlı arşivinde Koleksiyon 39, Liste 1, № 1 arşiv numarasıyla muhafaza edilen 96 varaklık bir mecmuanın 46a-54b sayfaları arasında yer alan Sıfatü'l-Kıyâmet , bu eserlerden biridir. Metinde, Harezm Türkçesinin karakteristik özelliklerinin yanı sıra daha sonra Kazan Tatar Türkçesinde standartlaşacak olan birtakım dil özellikleri de tanıklanmaktadır (Onur 2021b: 914-915). Telif tarihi bilinmeyen eser kuvvetle muhtemel XVI. yüzyılda yazılmıştır. Zira İdil boyunda yazılan eserlerde XVII. yüzyıldan itibaren yoğun şekilde görülen Osmanlı Türkçesi kaynaklı Oğuzca unsurlar, Sıfatü'l-Kıyâmet'te görülmemektedir. 


Eserden Örnekler

Tengri te'âlâ aygay, “Ay peygâmbarlarım! Mürsellerim! Sizni dünyâge ıḏdım halâyıklar birle. Kanı né kıldıngız? Kullarımga fermânımnı tégürdingiz mü?” téyü aygay. Peygâmbarlar başı aşak bargay. Hîç cevâb bérür bolmagay kırk yılga tégi. Kırk yıl tamâm bolsa başların kaldurup aygaylar: “İlâhenâ ve seyyidunâ! Sen yahşırak bilür-sén. Bizleri ıḏa bérding, biz tégürdik kullarınga, taksîr kılmaduk.” tégeyler. Tengri aygay: “Kanı ol kullarım? Kéltürüng! Né üçün kâfir boldılar, munâfık boldılar?” Barça peygâmbarlar ümmetlerin Tengri te'âlâ hazratıga kéltürgeyler.

Kaynakça

Argunşah, Mustafa (2021). “Memlûk Sahasında Harezm-Altın Ordu Türkçesi Etkisinde Yazılan Eserler”. Orta Türkçe Döneminin İlk Evresi: Sorunları ve Çözüm Önerileriyle Harezm Türkçesi. (ed. Yaşar Şimşek). Ankara: Akçağ Yayınları. 43-61.

Onur, Samet (2021a). "Harezm Türkçesinin İdil Boyunda Devamı ve Nasîhatü’s-Sâlihîn". Orta Türkçe Döneminin İlk Evresi: Sorunları ve Çözüm Önerileriyle Harezm Türkçesi. (ed. Yaşar Şimşek). Ankara: Akçağ Yayınları. 373-404.

Onur, Samet (2021b). "Harezm Türkçesi Özellikleri Gösteren Sıfatü’l-Kıyâmet Risalesi ve Harezm Türkçesi Üzerine Yeni Bir Teori". Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 6(2): 907-946.

Sıfatü'l-Kıyâmet. Galimcan İbrahimov Dil ve Edebiyat Araştırmaları Enstitüsü. Mirashane Arşivi. Koleksiyon 39, Liste 1, № 1. vr. 46a-54b


Atıf Bilgileri

Onur, Samet. "SIFATÜ’L-KIYÂMET". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/sifatu-l-kiyamet. [Erişim Tarihi: 17 Nisan 2026].

Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 GAZİ GİRAY HAN'IN YARLIK, MEKTUP VE ARZLARI (BORA GAZİ GİRAY HAN) Bora Gazi Giray Han Araş. Gör. Riza Tuncel
 Görüntüle