Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 1899 yılı sonuna kadar çeşitli meslek erbabının biyografilerini içeren ansiklopedik eser. Sicill-i Osmânî, 3.000 sayfaya yaklaşan büyük bir hâl tercümesi ansiklopedisidir. Eser, İslam âlemine ait meşhurlara da yer vermekle beraber özellikle Osmanlı sahasında yetişmiş şahsiyetleri içerir. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 1316/1899 sonuna kadar çeşitli meslek ve sınıftan binlerce şahsın hâl tercümesini içeren bu ansiklopedi, ilim âlemi için önemli bir başvuru kaynağı olmuştur. Sicill-i Osmânî, diğer hâl tercümelerinden farklı olarak belli bir zümre ve meslekle sınırlı kalmayıp her sahaya mensup şahsiyetleri içine almasıyla benzersiz bir eserdir. Müellif, Osmanlı sahasında yetişmiş tarihî simaların tümünü tespit etmeye çalışmıştır (Akün 1979: 248).

Arşiv belgeleri, hususi ve resmî vekâyınâmeler ve diğer tarihi kaynakların yanı sıra mezar taşı kitabelerine de dayanması esere özgün bir nitelik kazandırır. Diğer yandan, hayatları hakkındaki bilgiler sınırlı olan ikinci, üçüncü ve dördüncü derece kişilere yer vermesi Sicill-i Osmânî’nin önemini arttıran bir başka sebeptir. Bazı yanlışlara, tekrarlara ve matbaa hatalarına rağmen tek kişi tarafından büyük emekle hazırlanan bu tarih kaynağı henüz aşılamamıştır (Özcan 2003: 528).

Sicill-i Osmânî’de öncelikle Osmanlı hanedanının kadın-erkek bütün fertlerinden bahsedilmiş, ardından özel isimlere ve ölüm tarihlerine göre alfabetik olarak yüksek rütbeli devlet görevlileri, tarikat şeyhleri, âlimler, tarihçiler, coğrafyacılar, kurralar, hattatlar, mühendisler ve matematikçilerle diğer şahsiyetlere ait 20.000 civarında biyografi sıralanmıştır. Müellif eserine aldığı kişilerin önce adını, lakabını, şöhretini veya nisbesini zikreder, daha sonra resmî hayatına geçerek eserleri hakkında kısaca bilgi verir. Son olarak ölüm yılını, mezarının bulunduğu yeri belirtir, evlat ve torunlarından söz eder (Özcan 2003: 528).

Mehmed Süreyyâ'nın kütüphane ve mezarlıkları dolaşarak topladığı notların yalnızca bir kısmını içeren çalışmasını eksiksiz hâle getirmek ve bazı yanlışları düzeltmek istediği, bu amaçla Tekmile-i Sicill-i Osmânî ve Zeylü’z-Zeyl adı altında ilaveler yaptığı bilinmektedir. Ancak bu eserlerin Cihangir yangınında yandığı ailesi tarafından söylenmiştir. Mehmet Zeki Pakalın esere Sicill-i Osmânî Zeyli (Son Osmanlı Büyükleri Ansiklopedisi) adıyla 19 ciltlik bir zeyil yazmıştır. Yazarın el yazısıyla ve eski harflerle hazırladığı bu çalışma, müsvedde hâlinde Türk Tarih Kurumu Kütüphanesinde bulunmaktadır (Levend 1984: 469-470).

Sicill-i Osmânî’nin ilk üç cildi İstanbul’da 1308-1311 (1890-1893) yılları arasında, IV. cildi tarihsiz olarak yayımlanmış; faksimile neşri ise Avrupa’da gerçekleştirilmiştir (I-IV, Heppenheim-Bergstrasse 1971). Yalnızca I. cildi Gültekin Oransay tarafından Osmanlı Devleti’nde Kim Kimdir? başlığıyla 1969’da yeni harflerle basılmıştır. Eserin tamamının sadeleştirilmiş yayınları 1996’da Tarih Vakfı ve Sebil yayınevleri tarafından ayrı ayrı yapılmıştır. Ayrıca 1965-1978 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümünde mezuniyet tezi olarak Sicill-i Osmânî’nin harf harf indeksi hazırlanmıştır (Özcan 2003: 528).

Yazarın biyografisi için bk. “Süreyyâ Bey, Mehmed Süreyyâ”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sureyya-bey-mehmed-sureyya