- Yazar Biyografisi (TEİS)
Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Lügat
- Yayın Tarihi:31/08/2022
SEB'ATU EBHUR (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF)
manzum sözlükCelîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf (d.?/?-ö.1018/1609-10'dan sonra)
ISBN: 978-9944-237-87-1
17. yüzyılın ilk çeyreğinde hayatta olduğu anlaşılan ve lügat ilminde yazdığı eserlerle hayli ihtisas sahibi bulunduğu anlaşılan Abdülcelîl b. Yûsuf'un manzum sözlük geleneğine uygun olarak kıt'alarla yazdığı tematik bir sözlüktür. Eser, 51 beyitten oluşan bir mukaddime ile başlar. “Besmele ile olınsa ibtidâ/Nâmı olur ibtidâ vü intihâ” beyti ile başlayan bu mukaddimede nazım ilk 22 beyitte besmele, hamdele, salvele ve razvele bölümlerini işler. Bu ilk bölüm "fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün" vezni ile yazılmıştır. “der Beyân-ı Sebeb-i Te’lîf” başlıklı ikinci kıt'a “mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün" kalıbı ile yazılmış olup yazar bu bölümde daha evvel Sükker-i Sâfî isimli manzum bir sözlük yazıp bunu yine kendisinin şerh ettiğini belirten Abdülcelîl b. Yûsuf, bu manzum lügatte de yedi bahir içinde birçok hayvanın künyesi ile sıradan insanların bilemeyeceği isimlerine yer verdiğini (buna binaen eserine Seb’atü Ebhur adını verdiğini; aynı şekilde eseri için Heft Ebhur isminin de uygun düşeceğini ifade eder. Mukaddime kısmından sonra başlayan asıl sözlük kısmı, beyit sayısı 6 ile 19 beyit arasında değişen 22 kıtadan oluşmaktadır (Yazar 2022).
Esere konu edilen hayvanlardan bazıları şunlardır: Geyik, bit, katır, serçe, fil, kurbağa, ayı, tavuk, at, karga, maymun, koyun, sinek, horoz, arslan, güve, papağan, kurt, manda, kirpi, tarla faresi, tavşancıl, kene, akrep, saksağan, yengeç, güvercin, sakangur, bülbül, sığırcık, kumru, şahin, kaplumbağa, kertenkele, deve kuşu, tavşan, boyunburan, karınca, anka, tavus, örümcek, turna, köpek, atmaca, kılıç, leylek, inci, hüdhüd, yılan, kelebek, doğan, kaplan, balık, sığır, kırkayak... (Fidan 2020: 380).
Seb'atü Ebhur'un müstakil bir nüshası elimize ulaşmamış olmakta birlikte yine nâzımı tarafından yapılan şerhinde metnin bütünü takip edilebilmektedir. Dolayısıyla mevcut durumda şerhi üzerinden sözlüğün metnini kurmak mümkündür.
Şairin biyografisi için bk. "Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi ". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celili-abdulcelil-efendi
Eserden Örnekler
Besmele ile olınsa ibtidâ
Nâmî olur ibtidâ vü intihâ
İbtidâ kıl nâm-ı Hak’la her işi
Mâlik-i yümn olasın sen iy kişi (Abdülcelîl b. Yûsuf. Şerh-i Seb’at-i Ebhur. vr.6b)
…
Der Beyân-ı Sebeb-i Te’lîf
Pes imdi dinlegil iy nûr-ı a’yân
Lügat ilmi olur insân-ı insân
Lügat çünkim ulûma oldı miftâh
Ana cehd it ki feth eyleye Fettâh
Anun-çün nazm itdüm bundan esbak
Niçe dürlü lügâtı ben muhakkak (Abdülcelîl b. Yûsuf. Şerh-i Seb’at-i Ebhur. vr.14a)
…
el-Kıt’âtü’l-Ûlâ fî Bahri’s-Serî’i’l-Matvî
Tanrınun adıdur Allâh u melik
Dahı rahmân u rahîm ü şeh melik
Bil Muhammed adı Ahmed oldı hem
Farkalit İncîl’de hırka delik (vr. 20b)
…
Huttâf di kırlanguca bir balığa hattâf di
Zabye olupdur kalb-i mâ aru begi haşrem durur (Abdülcelîl b. Yûsuf. Şerh-i Seb’at-i Ebhur. vr. 305a)
Kaynakça
Abdülecelîl b. Yûsuf. Şerh-i Seb’at-i Ebhur. Nuruosmaniye Koleksiyonu 4755.
Fidan, Zehra (2020). "Abdülcelîl Bin Yûsuf El-Akhisarî’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğüne Yaptığı Şerh: Şerh-i Seb‘atü Ebhur". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (25): 373-388.
Yazar, Sadık (2022). "Seb'atu Ebhur ve Şerhi (Celîlî)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/seb-atu-ebhur-ve-serhi-celili. [Erişim tarihi: 09 Ağustos 2022].
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | EŞ-ŞERHÜ'L-MUSTAFFÎ FÎ FETHİ SÜKKERİ'S-SÂFÎ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdülcelîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | SEB'ATÜ EBHUR VE ŞERHİ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | ZUHRÜ'L-ÂHİRE (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 4 | DÜRR-İ BAHRÎ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 5 | MÜKERRER ŞEKER (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) | Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | SÜKKER-İ SÂFÎ (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) | Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) | Mahmud Cemaleddin el-Hulvî | Diğer Özlem Şamlı |
Görüntüle | ||
| 8 | AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) | Za'îfî, Muhammed | Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
| 9 | KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) | Feyzî-i Kefevî | Prof. Dr. Adem Ceyhan |
Görüntüle | ||
| 10 | ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) | Iyânî, Cafer Iyânî Bey | Prof. Dr. Osman Ünlü |
Görüntüle | ||
| 11 | RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) | Kefevî, Hüseyin | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 12 | ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafa b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 13 | HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) | Mustafâ b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 14 | HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafâ bin Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 15 | TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) | Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 16 | KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) | Şikârî | Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür |
Görüntüle |