SÂZ-I İRFÂN (VEFÂ)
dinî şiirler
Vefâ, Şeyh Vefâ, İbnü’l-Vefâ, İbn Vefâ, Vefâ-zâde, Ebu’l-Vefâ (d. ? - ö. 896/1491)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Şeyh Vefâ’nın manzum eseri. Bursalı Mehmet Tahir, Osmanlı Müellifleri’nde Sâz-ı İrfân’ın Şeyh Vefâ’ya nisbet edilmesinin yanlış olduğunu, eserin sonunda Bahrî mahlaslı bir şairin kayıtlı olduğunu belirtmiştir (Saraç 2016: 195). Abdülkadir Erdoğan ise eserin adının Sâz-ı İrfân olduğunu gösteren “Sâz-ı İrfân-ı Vefâ zâd-ı tarîkı evliyâ / Rûh-efzâ bâşed u kânûn-ı bezm-i enbiyâ ” beytini ve incelediği nüshanın ilk sayfasında müzehheb bir daire içinde kayıtlı Arapça başlıkta geçen Şeyh Vefâ ibaresini tanık göstererek eserin Şeyh Vefâ’ya aidiyetinde sorun olmadığını belirtmektedir ( 1941: 16-17). Eserin nüshaları Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, nu. 652/2; Ayasofya, nu. 1851 ve 1853’te kayıtlıdır (Öngören 2006: 270).

Sâz-ı İrfân, “Tâ’iyye” adı verilen dört bölüme ayrılmıştır. Her bir bölümün başında kaside nazım şekli ile yazılmış bir manzume bulunmaktadır. Ardından hurûf-ı hecâ sırasına göre her bir harfle kaleme alınan rubailer yer almaktadır. Bu tertip her bölümde tekrar etmiştir. Metinde 4 kaside, 144 rubai ve bir temmet beyti mevcuttur. Eser, dinî içerikli şiirlerden oluşmaktadır. 

Avni Erdemir, Şeyh Vefâ'nın içinde Sâz-ı İrfân'ın da yer aldığı manzum eserlerinin inceleme ve tenkitli metninden oluşan bir doktora tezi hazırlamıştır (1999).

Şairin biyografisi için bk. “Vefâ, Şeyh Vefâ, İbnü’l-vefâ, İbn Vefâ, Vefâ-zâde, Ebu’l-Vefâ”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vefa-seyh-vefa-ibnulvefa-ibn-vefa  

Eserden Örnekler


Sâz-ı İrfân’dan

Allah kim sıfât u zâtı vü san‘atı

Mevsûfdur kemâl ile gör kim meşiyyeti


Mecmû-ı âlemi nice müclâ kılıp durur

Zâtına vü sıfâtına fikr it bu kudreti


Her şâh şehliğiyle virür şehâdeti

K’oldur melîk ü cümle-i şâhân ra‘iyyeti


Her zerreyi hakîre kılur da‘vâ-yı ulâ

Da‘vâsı sıdkına tanuğ eyler ik’ayeti


Mefhûmı anlarun bu ki Hakdur muhît-i kül

Har u şerîfe şâmil anun mazhariyyeti


Pes cem oldı rif‘at ü zillet bir arada

Sen kıl tevâzu‘ issine ısmarla rif‘ati


Tâ mazhar-ı sıfât kemâl olasın vü ger

İtmezsen indirür seni süflâya gayreti 

...

Rubâ‘î-i Elif

Âh itmek istedikde muhib açdı dil-rübâ

Yüzin kemâl-i nâzile bî-perde kendü yâ

Envâr-ı vechinün basarı irdügin kamu

Yıkdı vü yakdı görmedi bir zerre revâ 


Rubâ‘î-i Harf-i Bâ

Birlikde aşk u âşık u ma‘şûk edip taleb

Kim gök gamâm ile yarılup keşf ola küreb

Bir âh kodı k’evveli vahdet durur sonı

Seyr-i hüviyyet oldu vü belürdi hep neseb (Şeyh Vefâ, vr. 1b, 10a)            

Kaynakça


Erdemir, Avni (1999). Muslihu’d-din Mustafa İbn Vefâ, Hayatı, Eserleri, Tesirleri ve Manzum Eserlerinin Tenkidli Metni. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Erdoğan, Abdülkadir (1941). Fâtih Mehmed Devrinde İstanbul’da Bir Türk Mütefekkiri Şeyh Vefa, Hayatı ve Eserleri. İstanbul: Ahmed İhsan Basımevi.

Öngören Reşat ( 2006). “Muslihuddin Mustafa”. İslâm Ansikopedisi. C. 31. İstanbul: TDV Yay. 269-271.

Saraç, M.A.Yekta (2016). Bursalı Mehmed Tahir Osmanlı Müellifleri. Ankara: TÜBA Yay.

Şeyh Vefâ. Sâz-ı İrfân. Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi. İbrahim Efendi Bölümü. Nu. 652/2.  

Atıf Bilgileri


Güzel, Bilal. "SÂZ-I İRFÂN (VEFÂ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/saz-i-irfan-vefa. [Erişim Tarihi: 05 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 RİSÂLE-İ MANZÛMÂT-I ŞEYH VEFÂ (VEFÂ) Vefâ, Şeyh Vefâ, İbnü’l-Vefâ, İbn Vefâ, Vefâ-zâde, Ebu’l-Vefâ Dr. Bilal Güzel
Görüntüle
2 MAKÂM-I SÜLÛK (VEFÂ) Vefâ, Şeyh Vefâ, İbnü’l-Vefâ, İbn Vefâ, Vefâ-zâde, Ebu’l-Vefâ Dr. Bilal Güzel
Görüntüle
3 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
4 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
5 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
6 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
7 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
8 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
9 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
10 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
12 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle