İbnü’s-Sayın adıyla tanınan Muhammed b. Sıddîk b. Ali tarafından kaleme alınan satıraltı tercümeli fıkıh kitabı.

Eserin ne zaman ve nerede yazıldığı bilinmiyor. Bilinen tek nüshası Konya Yusuf Ağa Kütüphanesinde 297/5-5409 numarada kayıtlı olan eserin ilk sayfasında kütüphaneye 1812’de intikal ettiğine dair bir kayıt mevcuttur. 295 varak hacminde olup 33 bölümden oluşmaktadır (Karasoy 2017: 16-17). Eser, siyah mürekkeple nesih yazı türüyle yazılmış olan Arapça metin ile satır altlarında kırmızı mürekkeple yazılmış Türkçe çevirilerden oluşmaktadır. Kitabın her sayfasında 8’i Arapça metin, 8’i satıraltı Türkçe çeviri olmak üzere toplam 16 satır yer almaktadır. Karasoy, eserin Hanefi mezhebinin ünlü fakihlerinden Kudurî’nin el-Muhtasar’ı ile olan benzerliklerine dikkat çeker. Ona göre; bu eser, el-Muhtasar esas alınarak kaleme alınmış Arapça bir fıkıh kitabının satıraltı tercümesidir (2017: 19). Kitapta işlenen meseleler Hanefi fıkhı temelinde incelenmiş, yer yer diğer mezheplerin görüşlerine de yer verilmiştir. Miras, nafaka, şahitlik, kölelik ve cariyelik; eserde ele alınan konulardan bazılarıdır.

Satıraltı Tercümeli Fıkıh Kitabı, taşıdığı dil özellikleri ile büyük bir öneme sahiptir. Hem Doğu hem de Batı Türkçesinin özelliklerini bir arada sunması, onu “karışık dilli eserler” sınıfına sokar. Kelime başlarında “t“li ve “d”li biçimlerin yan yana bulunması; birden fazla heceli kelimelerin sonundaki, ikinci ve daha sonraki hecelerin başındaki -g/-ġ seslerinin aynı kelimede bazen düşürülerek kimi zaman da düşürülmeden kullanılması; bu noktadaki en temel göstergelerdir (Karasoy 2015: 112-113). “Tap-“ fiili yerine “bul-“ fiilinin, “Tilbe” yerine “delü” kelimesinin, yeterlik ifadesi için “al-“ yerine “bil-“ yardımcı fiilinin tercih edilmesi metindeki Oğuz Türkçesi özellikleri olarak öne çıkar (Karasoy 2017: 19). Söz başı b- seslerinin korunması, ayrılma hâli için (tek bir örnek hariç) “+dIn” ekinin kullanılması gibi özellikler ise Doğu Türkçesine özgü dil bilgisi unsurlarıdır (Karasoy 2015: 110-111). Karasoy, eserin Doğu Türkçesinin hâkim olduğu bölgede yaşayan Oğuz kökenli bir Türk tarafından tercüme edildiği ihtimalinin kuvvetli olduğunu belirtir (2017: 19).

Eser üzerindeki kapsamlı akademik yayınlar Yakup Karasoy tarafından yapılmıştır. Dil incelemesi, dizin ve tıpkıbasımı içeren ve 2004 yılında Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsünce yayımlanan çalışma; çeviri yazılı metin ilavesi, çeşitli düzeltmeler ve güncellemelerle birlikte 2017 yılında Türk Dil Kurumu'nca yeniden basılmıştır.