NİHÂL-İ HAYÂL (FETİH-NÂME-İ ZİGETVAR VE KASÎDE-İ MASNÛ'A-İ SEYFÎ) (SEYFÎ)
fetih-nâme
Seyfî, Seyfullah Seyfî Efendi (d. ?/? - ö. ?/I. Ahmed dönemi (1603-17) başları)

ISBN: 978-9944-237-87-1


İstanbullu Seyfî'nin Zigetvar seferini muhtasar bir şekilde tahkiye edip Sokullu Mehmed Paşa'nın medhiyesini konu alan bir kaside-i masnuasına yer verip Nihâl-i Hayâl adını verdiği eseri. 

Seyfî'nin böyle bir eser kaleme aldığını Âşık Çelebi şu cümlelerle haber vermektedir: "Sefer-i Sigetvâr’ı nazm u nesr cem' idüp Mehemmed Paşa hazretleri nâmına bir risâle-i bedî'ü’l-makâle olmışdur. Bir kasîde-i matbû'a-i masnû'a derc itmişdür, cemî'-i sanâyi'-i bedî'iyyei cem' itdükden sonra anlardan zâ’id meziyyet-i zâ’ideyi câmi' niçe sanâyi' îrâd itmişdür ki fusahâ-yı Arab ve büleğâ-yı 'Acem sibâk u siyâk-ı sâbıkada sebkat itmişdür" (2018: 442).

Bu bilgiler çerçevesinde yapılan aramalar neticesinde Manisa İl Halk Kütüphanesi 2965/34 numarada 170b-172a arasında "Nihâl-i Hayâl-i Seyfî" başlıklı bir kaside-i masnuanın kaydedildiği görülmüştür. Aynı şekilde Kütahya Vahid Paşa Kütüphanesi 1566/2 numarada kayıtlı bulunan eserin de Seyfî mahlaslı bir şairin Nihâl-i Hayâl'ı adıyla kaydedildiği müşahede edilmiştir. Bu ikinci nüshada bahsi geçen kaside-i masnua eserin sonunda yer almaktadır. Bu iki nüsha incelendikten sonra tam olduğu düşünülen Vahid Paşa Kütüphanesi'ndeki nüshası dikkate alındığında eserin Âşık Çelebi'nin bahsettiği muhtevada kaleme alındığı görülmüştür. 

Tam olan nüshasına göre eser Arapça bir hamdele ve salvele cümlesinden sonra birer manzume ile de yinelenen münşiyane tarzda birer hamdele (tevhid) ve salvele (naat) ile devam eder. Sonrasında "der-Evsâf-ı Sultân..." başlığı altında devrin padişahı Kanunî Sultan Süleyman'ın övgüsü, manzum ve mensur olarak yapıldıktan sonra "der-Sitâyiş-i Vezîr-i A'zam u Ekrem..." başlığı altında da aynı şekilde Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa'nın övgüsüne yer verilmiştir. Paşa'nın övgüsüne hasredilen kısımdan itibaren eser Türkçe olarak devam eder. Paşa'nın övgüsünden sonra yazar sözü onun Zigetvar seferine getirip oldukça muhtasar bir şekilde bu seferi sebeplerinden başlayarak tahkiye edip bu kısmı padişahın vefatı ile sonlandırıp yine Farsça bir manzume ile onun mersiyesini kaleme alır. Bu manzumeden sonra yazar Mehmed Paşa'nın seferin bundan sonraki gidişatına başarıyla önderlik edip seferin zaferle sonuçlanmasına vesile olmasından bahseder. Seferin anlatımını sona erdirdikten sonra Seyfî sözü kendisine getirip bu seferde Paşa'nın maiyetinde bulunmak hasebiyle seferde bizzat bulunduğunu ifade edip hamisinin bu seferdeki menakıbından denizden bir damla mesabesiyle manzum ve mensur olarak bahsetmek istediğini belirtir. 

Eserin bu ilk kısmından sonra Seyfî eserinin sonunda kaydettiği ve belki de asıl eser olmak üzere yazdığı kaside-i masnuadaki "sanâyi-i bedîiyye"yi izah eder. Bu izahattan sonra da bahsi geçen kaside-i masnuaya yer verip her bir beytin kenarında hangi sanata başvurulduğunu belirtir. 57 beyitten oluşan bu kasidenin her bir beyti, yazarının verdiği bilgiye göre, ebced hesabıyla Mehmed Paşa'nın sadrazam olduğu tarihi vermektedir. Bağlamı dikkate alındığında eserin Zigetvar seferinin sonuçlandığı 974 (1566) yılında yazıldığı anlaşılmaktadır.  

Şairin hayatı için bk. "Seyfî, Seyfullah Seyfî Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyfi-seyfullah-seyfi-efendi 

Eserden Örnekler


der-Sitâyiş-i Vezîr-i A'zam u Ekrem Şerrefallâhu Âsâre İktidârihî

Pâdişâh-ı cihân-penâh-ı zıllullâh halledallâhu ta'âlâ hilâfetehû ve ebkâh hazretlerinün sâhib-i a'zamı ve müşîr-i efhamı vezîrü'l-hâkâneyn ü hâvi'r-riyâseteyn gavsu'l-mazlûmîn mu'înü'l-melhûfîn mürebbi'l-ulemâ ve'l-fuzalâ mukavvi'l-fukarâ ve'z-zu'afâ ... ve tercümânu'l-Hak semiyy-i seyyidi'l-enbiyâ Mehmed Paşa zeyyenallâhu ta'âlâ hadâyika'l-vezâreti müntazıraten bi-ezhâri ârâihi's-Sâ'ibeti ... (Seyfî [yz.a]. 6b-7a).

sıfat-ı müselles oldur ki bir beytün cümle kelimeleri üçer harf bir yirde yazılması zarûrî ola. Kırk ikinci beyt gibi. Sıfat-ı murabba' oldur ki bir beytün cümle kelimelerinün hurûfı imlâda dörder dörder yazılması zarûrî ola (Seyfî [yz.a]. 21a).

Kasîde-i Masnû'a ki Nâmeş Nihâl-i Hayâlest

İy Muhammed-siyer Alî-savlet

Vey felek-rif'at ü melek-rütbet: der-amel tevâzi-i mısrâ'ayn min evvelihî ilâ âhirihî (Seyfî [yz.a]. 24a). 



Kaynakça


Kılıç, Filiz (hzl.) (2018). Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. Ankara: T.C. KTB Yay. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59036,asik-celebi-mesairus-suarapdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 10.09.2022]

Seyfî (yz.a). Nihâl-i Hayâl. Kütahya Vahid Paşa Kütüphanesi 1566/2.

Seyfî (yz.b). Nihâl-i Hayâl. Manisa İl Halk Kütüphanesi 2965/34. 170b-172a.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "NİHÂL-İ HAYÂL (FETİH-NÂME-İ ZİGETVAR VE KASÎDE-İ MASNÛ'A-İ SEYFÎ) (SEYFÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nihal-i-hayal-fetih-name-i-zigetvar-ve-kaside-i-masnu-a-i-seyfi-seyfi-tees-1457. [Erişim Tarihi: 13 Kasım 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
2 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
3 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
4 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
5 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
6 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
7 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
8 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
10 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle