Eyyûbî’nin Kanunî Sultan Süleyman devrinde kaleme aldığı manzum tarihi. Menâkıb-ı Sultân Süleymân, 1520-1566 yıllarını içine alan Kanunî devrini özellikle İstanbul’a su getirilmesi ve şehirde çeşmelerin imar edilmesi konularının ayrıntılı bir şekilde ve manzum olarak anlatıldığı eserdir. Eyyûbî bu eserine herhangi bir isim vermemekle birlikte kaynaklarda Menâkıb-ı Sultân Süleymân ve Risâle-i Pâdişâh-nâme olarak geçmektedir. Eserin Kanunî devrini anlatması Menâkıb-ı Sultân Süleymân ismiyle tanınmasını sağlamıştır. Eserin telif tarihi hakkında bilgimiz şu an itibariyle bulunmamaktadır.

“Sebeb-i Te’lîf-i Kitâb” başlığı altındaki 41 beyitlik bölümde Kanunî Sultan Süleyman döneminde İstanbul’un özellikle kış mevsiminden sonra suyunun çok azaldığı ve bu sebeple ahalinin çok sıkıntılar çektiği anlatılır. Herkesin suya her zamankinden daha çok muhtaç olduğu ve suyun eksilmesinin beraberinde getirdiği sıkıntılar teşbih ve özellikle tasvirlerle verilir. Şair de “cân hâtifi”nin uyarmasıyla İstanbul’a suyun nasıl geldiğini ve çeşitli semtlere yapılan çeşmeleri anlatmak üzere bu eserini kaleme aldığını söyler (Akkuş 1991: 48-56). Süleymaniye Camii’nin devrindeki en sanatlı yapılardan biri olduğunu söylerken üstü kapalı bir şekilde Mimar Sinan’ı “filozof, sanatkâr, üstatların önderi..” (Akkuş 1991: 90) gibi sıfatlarla över. Şair, ahalinin, Allah’ın emri olduğu için hükümdara itaat etmelerini, hizmetine koşmalarını, buna karşılık hükümdarın da onlara adaletle hükmetmesini ister.

Eserin edebi değeri teşbih ve daha çok tasvir sanatları kullanılarak ortaya konmuştur. Bu dönemdeki hadiselerin insanlar üzerindeki etkisi canlı bir şekilde verilmiştir. Su yollarından bahseden fasıllarda tasvirler şairane bir çerçeve içine alınmıştır (Anhegger 1949: 124). Bununla birlikte hadiselerin, özellikle su yolları tesisatının muasırlar üzerinde bıraktığı kuvvetli intibaların yanında eserin ön planda olan kıymeti tasvir tarzındadır (Anhegger 1949: 138). İstanbul’un özellikle yapı etkinliklerinin ön planda tutulması eserin hem tarihi hem edebi hem de sanat açısından değerlendirilmesine fırsat vermiştir. Kanunî’nin savaş ve seferlerine ait kısımların oldukça kısa ele alındığı eserde şair, hadiseleri sadece hikâye etmekle kalmamış, öncesinde okuyuculara açık bir dille, özellikle nasihat vererek insanların olaylardan ders almasını amaçlamıştır. Bunları da yaparken atasözleri ve deyimleri (Gülbeden 2019a: 252-256) gayet hakimane ve edebî bir üslupla sıkça kullanmıştır. Devrindeki âdet ve görenekleri etkili bir biçimde vermiştir. Kanunî devrindeki yapı etkinliklerinin ve burada kullanılan aletlerin; usta ve işçilerin birbirleri ile olan münasebetlerinin açık ve ayrıntılı bir biçimde verilmesi de eseri değerli kılan diğer hususiyetlerdendir.

Eser, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Es’ad Efendi bölümü 2422 numarada kayıtlıdır. 72 varaklık eser mesnevi nazım şekliyle kaleme alınmış ve 1495 beyitten oluşmuştur.

Eser, bir inceleme ile çeviri yazıya aktarılmış ve kitap olarak yayınlanmıştır (Akkuş 1991). Eserdeki atasözleri ve deyimler bir makalede incelenmiştir (Gülbeden 2019a). Ayrıca eserin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü bir yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır (Gülbeden 2019b).