MENÂKIB-I ŞERÎF VE TARÎKATNÂME-İ PÎRÂN VE MEŞÂYİH-İ TARÎKAT-I ALİYYE-İ HALVETİYYE (YÂKUB GERMİYÂNÎ OĞLU YÛSUF B. YÂKUB)
menâkıbnâme
Yâkub Germiyânî oğlu Yûsuf b. Yâkub (d. ?/- ö. 989/1581-82)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Halvetiyye tarikatının Anadolu'ya hicreti, orada yayılışı, tarikatın adab ve ilkeleri ile Halvetiyye'nin önde gelen mürşitlerinin menkıbelerinin anlatıldığı eser. Eser, katalog kayıtlarında "Tezkiretü'l-Halvetiyye, Risâle-i Tarîkat-ı Halvetiyye, Risâle-i Yûsuf Bin Yâkub, Menâkıb-ı Evliyâ " gibi birçok adla kaydedilmiştir. Ayrıca eser, "Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-ı ‘Aliyye-i Halvetiyye" adıyla 1290/1873 yılında basılmıştır. Eserin müellifi Yanyalı Yûsuf b. Yakûb'dur. Ancak bu zât kimi zaman Şeyh Sünbül Sinan (ö. 936/1529) ile karıştırılmış ve eser Sünbül Sinan'a da nispet edilmiştir. (Karahan: 25) Eserin tam olarak ne zaman yazıldığı bilinmemekle birlikte müellifin babası Yakûb Germiyânî'nin vefatıyla (979/1571-72) Yûsuf b. Yakûb'un vefat (989/1581-82) ettiği yıllar arasında yazıldığı tahmin edilmektedir (Karahan 2016: 39). Müellif, dönemin padişahının hâlis kullarından olduğunu beyan için bir risale kaleme almak istediğini ifade etmiştir. Bu amaçla Halvetiyye'nin Anadolu'da yayılış sebebinin ne olduğunu, buna kimlerin neden olduğunu ve Halvetiyye'nin Anadolu'da şöhret bulmuş, önde gelen halifelerinin kimler olduğunu vurgulamak için söz konusu eseri yazdığını belirtmiştir. Eser, III. Murad'a (ö. 1003/1595) sunulmak üzere kaleme alınmıştır.

Mensur olarak yazılan; ancak arada manzumelerin de yer aldığı eser, klasik geleneğe uygun bir şekilde hamdele ve salvele ile başlamaktadır. Daha sonra Hakk'a vasıl olan tarikatların çokluğu vurgulanıp Halvetiyye tarikatının yüceliği, bu tarikatın Hz. Peygamber'den bu zamana kadar korunduğu ve bozulmadığı ifade edilmiştir. Halvetiyye meşayıhının zahiri ve batıni ilimlere vukûfiyeti vurgulanmış ve tarikatının silsilesi zikredilmiştir. Aslında bu tarikat erbabının her birinin menkıbelerinin ayrı bir kitap olarak yazılması gerektiği ifade edilse de eser, Halvetiyye ile ilgili genel bir çerçeve oluşturmak amacıyla muhtasar bir şekilde kaleme alınmıştır. Eserde, ayet ve hadislerden faydalanılmış; Halvetiyye mürşitlerinin devrin yöneticileriyle olan ilişkilerine değinilmiştir. Halvetiyye silsilesinin Çelebi Efendi'ye (ö. 899/1494) ulaşmasıyla birlikte onun hayatı, seyr-i sülûk yolculuğu, eğitimi, halifeleri hakkında bilgi verilmiş ve Çelebi Efendi'nin kutsiyeti vurgulanmıştır. Daha sonra Çelebi Efendi'nin halifesi Sünbül Sinan'ın hayatı, evliliği, kerametleri ve menkıbeleriyle ilgili bilgiler verilmiştir. Bundan sonra Merkez Efendi'ye (ö. 959/1552) geçilmiş; onun adı, lakabı, doğum yeri vb. bilgiler verilmiş; seyr-i sülûk yolculuğuna değinildikten sonra menkıbeleri anlatılmıştır. Son olarak Şeyh Yakûb Efendi'nin hayatı, kerametleri, menkıbeleri hakkında çeşitli bilgilere yer verilmiştir. Hâtime kısmında Yûsuf b. Yakûb; nefsin, dünya ve şeytanın şerrinden korunmak için Allah'a niyazda bulunmuş ve Allah'ın kendisini dört kapı (şeriat, tarikat, marifet ve hakikat) üzere münevver kılması için dua etmiştir.

Eser üzerine Osman Gürses (1989) tarafından lisans bitirme; Emine Karahan (2016) tarafından ise yüksek lisans tezi yapılmıştır.

Eserden Örnekler


... Hamd-i bî-pâyân u şükr-i bî-girân ol Hâlık-ı zemîn ü Râzık-ı ins ü cân hazretinin kibriyâsına mahsûsdur ki zümre-i insânda niçe ashâb-ı ‘irfân-ı mürşidîn ve erbâb-ı vicdân-ı bâ-temkîn îcâd-ı kulûb kulûb-ı hidâyet-i mashûbların mecâlâ-yı esmâ vü sıfât ve merâyâ-yı tecelliyât-ı zât eyledi... (Sinân Çelebi eş-Şeyh Yûsuf b. Yâkub. Tezkiretü'l-Halvetiyye. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. No. 01774-002, vr. 65b-66a)

Rivâyet olunur ki Şeyh Sünbül hânkâha cülûs eylediler. Gelince üç yüz dervîş cem‘ oldılar. Ehâlî ve mevâlî a‘yân u erkân istikbâl idüp şerâyit-i ta‘ziyet ü tehniyet riâyet olundukdan sonra şeyhin vasıyyeti üzre kerîmesi Safiyye Hâtûnı nikâhlanup otuz üç yıl seccâde-i irşâdda kâyim oldılar. Vâlid-i merhûm nakl iderdi ki hazret-i Şeyh fukarânun mücâhedede tekâsülün müşâhede itdükde ben on sekiz yıl arkamı yire komadum ve bir şeyʾe istinâd itmedüm savma‘anun ortasında tahiyyâta oturur gibi nevmümi ol hâlet üzre geçürdüm dir idi. Mevâlîden Hatîb Kâsım oglı Şeyh Sünbül Cüneyd vaktidür. (Sinân Çelebi eş-Şeyh Yûsuf b. Yâkub. Tezkiretü'l-Halvetiyye. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. No. 01774-002, vr. 76a )

Kaynakça


Gürses, Osman (1989). Şeyh Yusuf Sinan Efendi'nin "Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkat-nâme-i Pîrân ve Meşâyih-ı Tarîkat-ı Aliyye-i Halvetiyye" Adlı Eserinin Transkripsiyonu. Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.

Karahan, Emine (2016). Yûsuf Bin Yâkub’un Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-ı Aliyye-i Halvetiyye Adlı Eserinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Sinân Çelebi eş-Şeyh Yûsuf b. Yâkub. Tezkiretü'l-Halvetiyye. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. No. 01774-002, vr. 65b-89a.

Yûsuf b. Yakûb (1290). Menâkıb-ı Şerîf ve Tarîkatnâme-i Pîrân ve Meşâyih-i Tarîkat-ı ‘Aliyye-i Halvetiyye. Süleymaniye Kütüphanesi. Zühdü Bey. No. 00558-001.

Atıf Bilgileri


TİYEK, MUHAMMET AKİF. "MENÂKIB-I ŞERÎF VE TARÎKATNÂME-İ PÎRÂN VE MEŞÂYİH-İ TARÎKAT-I ALİYYE-İ HALVETİYYE (YÂKUB GERMİYÂNÎ OĞLU YÛSUF B. YÂKUB)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/menakib-i-serif-ve-tarikatname-i-piran-ve-mesayih-i-tarikat-i-aliyye-i-halvetiyye-yakub-germiya. [Erişim Tarihi: 25 Haziran 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
2 ÇIÇEK BAHÇESİ (KISM-I EDEBÎ) Ahmed Cemal Dr. Kadriye Hocaoğlu Alagöz
Görüntüle
3 MAHSÛL-İ ÖMRÜM (MEHMED NÂİM) Mehmed Nâim Dr. Kadriye Hocaoğlu Alagöz
Görüntüle
4 MUSAVVİRÂT-I ŞEVK (NÂMIK) Nâmık, Alî Rızâzâde Nâmık Kemâl Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
5 BIR MÜTEVERRİMENİN HİSSİYÂTI (TEPEDENLİZÂDE HÜSEYİN KAMİL) Tepedelenlizâde Hüseyin Kamil Dr. Necla Dağ
Görüntüle
6 BEYTÜ’L-HAZEN (FÂİZ) Ferâizcizâde Osman Fâiz Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 GEHVÂRE-I EDEB (GELİBOLULU MEHMED RIF'AT) Rıf’at, Gelibolulu Mehmed Rıf'at Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
8 İNŞİRÂH (MEHMED CEMÂL) Mehmed Cemâl ( d. ?/? – ö. 1305/1887-88’den sonra) Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 FERSÛDE (MESUD) Erganili Mesud Dr. Kadriye Hocaoğlu Alagöz
Görüntüle
10 TERÂNELERİM (HALÎL RÜŞDÎ) Halîl Rüşdî Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
11 BİR BÎÇÂRENİN TÂRİH-İ HAYÂTI (CEMİL) Cemil Dr. Öğr. Üyesi Adem Özbek
Görüntüle
12 GONCA-İ HAYÂTIM (SALÂHÎ) Mehmed Selâhaddîn Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
13 ŞERHU NAZMİ'L-LE'ÂLÎ / ZİYÂ'U'L-KULÛB Ahmed el-Behisnî Dr. Öğr. Üyesi Ömer Faruk Güler
Görüntüle
14 NAZMÜ'L-LE'ÂLÎ DER-TERCÜME-İ NESRÜ'L-LE'ÂLÎ (KÂSIM) Kâsım Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
15 CİNÂNÜ'L-CENÂN (VÂHİDÎ) Vâhidî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
16 RİSALE-İ TEVHÎDİYYE (İLÂHÎ) İlâhî, Şeyh Ahmed İlâhî Efendi Dr. Nuriye İnci
Görüntüle
17 ÂDÂB-I MES'ÛDÎ'YE HÂŞİYE (MÜ'MİN) Mü'min Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
18 MEVÂHİBÜ’L-HALLAK FÎ MERATİBİ'L-AHLÂK (NİŞÂNÎ) Koca Nişancızâde Celâlzâde Tevkii Mustafa Çelebi Efendi (ö. 975/1567) Doç. Dr. Nuran ÇETİN
Görüntüle
19 TARİKATNÂME (SÜNBÜL) Sünbül, Şeyh Yusuf Sünbül Sinan Efendi Araş. Gör. Dr. MUHAMMET AKİF TİYEK
Görüntüle
20 ER-RIHLETÜ’S-SENİYYE VE’L-VASIYYETÜ’L-BEHİYYE Lİ’L-FUKARÂİ’L-HALVETİYYE (ŞÂH VELÎ AYINTÂBÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Prof. Dr. Ali ÖZTÜRK
Görüntüle
21 ETVÂR-I SEB‘A (ŞÂH VELÎ AYINTABÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Öğretmen Cemile Sağır
Görüntüle
22 NAKDÜ'L-HÂTIR (ŞEMSÎ) Şemsî, Şemseddîn Sivasî (D. 926/1520 - Ö. 1006/1597) Öğretmen TALAT OLGUN
Görüntüle
23 MENÂKIB-I EMÎR SULTÂN/MENÂKIB-I CEVÂHİR ( YAHYÂ BİN BAHŞÎ) Yahyâ Bin Bahşî Dr. Öğr. Üyesi abdullah uğur
Görüntüle
24 MİRÂTÜ’L-ÂŞIKÎN (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle
25 TASAVVUF Bİ’T- TARİKAT (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle