MECMÛ'A (FÂ’İZ EFENDİ VE ŞÂKİR BEY) (Süleymaniye Kütüphanesi, Halet Efendi Bölümü, 763)
III. Ahmed’e ve Damad İbrahim Paşa’ya sunulmuş şiirleri muhtevi mecmua
Fâ’iz Efendi/Fâ’iz Ali Ağa (d. ? – ö. 1142/1730) ve Şakir Bey/Hüseyin Şâkir Bey (d. ? – ö. 1156/1744)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Fâ’iz Efendi (Fâ’iz Ali Ağa) ve Şâkir Bey (Hüseyin Şâkir Bey) tarafından derlenmiş olan şiir mecmuası. Fiziksel olarak biraz yıpranmış durumdaki mecmua, sayfa tasarımı bakımından oldukça düzenli bir görünüm arz etmektedir. Talik hatla yazılan 636 yaprak tutarındaki mecmuanın başındaki kayıttan anlaşıldığına göre eser, dönem şairlerinin Sultan III. Ahmed’e ve Vezir-i Azam Damad İbrahim Paşa’ya sunmuş oldukları kaside ve tarihleri bir araya getirmek amacıyla oluşturulmuştur. İbrahim Paşa’nın emriyle Fâ’iz Efendi ve Şâkir Bey tarafından 1126/1714-1141/1728 yılları arasında derlenmiştir. Eserin başında bir fihrist mevcuttur.

Lâle Devri adı da verilen 1714-1728 tarihleri arasındaki dönemin şiirlerinin kaydedildiği mecmuada 102 şaire ait toplam 506 şiir yer almaktadır. 257 kaside, 162 tarih (110'u kıt'a-i kebire, 38'i gazel-i müzeyyel, 10'u kıt'a, 4'ü kaside, 2'si gazel); 10 terkib-i bend, 5 terci-i bend, 2 müseddes, 5 mesnevi nazım şekliyle yazılmış lügaz , 2 mesnevi, 2 muaşşer, 36 gazel-i müzeyyel, 3 tahmis mevcuttur. Ayrıca Arapça 7 kaside ve 8 tarih (3 kıt'a, 2 kıt'a-i kebire, 2 gazel-i müzeyyel, 1 kaside) ile 5 tane de Farsça kaside bulunmaktadır. Mecmuada yer alan şairler şunlardır: Abdî (2), Abdullah Molla, Abdülgânî (2), Afvî (3), Âsım (13), Âtıf (2), Avnî, Azîm, Hilmî (2), İlmî, İsmet, İzzet (4), İshak (8), Behçetî, Beliğ (2), Câzim (5), Dervîş Mustafa (2), Dürrî (4), Ebu’l-Es‘âd (7), Edhem, Edîb, Emînî (2), Erzurumî Ahmed Aga, Es‘âd (3), Fâ’iz (12), Fasihî (2), Feyzî (12), Ganî, Halisâ, Hamdî (2), Hâsib (5), Hâsim (2), Hâşim (2), Hattî, Hâtif (2), Hıfzî (3), Hilmî (2), İmâm-ı Evvel (2), İshâk (8), Kâmî (6), Kâmil, Kâzım (4), Kelîm (6), Lebîb, Lem‘î, Mâcid (3), Mâdih, Mîr İzzet (2), Mektubî Kapudan Paşa (Sâlim) (5), Me'âlî, Midhat, Muhlîs, Musîb (7), Münîf (3), Müfîd (2), Na'tî (4), Nâdir (5), Nahîfî (3), Nazîm (7), Nebîh, Necîb, Nedîm (34), Neylî (5), Rahmî (5), Râmî, Râsim (3), Râşid (25), Râzî (9), Ref‘î, Reşîd (6), Rif‘at (3), Sa‘dî (20), Sa‘îd (2), Sâbih, Sâbir, Sadîk (3), Sadrî, Sâhib (17), Salâhî (Kapudan Pir), Sâlim (5), Sâlim Trabzonî (7), Sâmî (10), Subhî, Şâkir (13), Şehdî (8), Şehrî (6), Şeyhî, Şerîf (10), Tâ’ib (5), Tâlib (3), Ünsî, Vâhib, Vâhid (3), Vâkıf (5), Vâsıf (5), Vehbî (62), Veyzevî (Hasîb), Yümnî (3), Zâtî, Zekî, Zühdî.  (26 şiirin kime ait olduğu tespit edilemedi.) Eserde bunlardan başka yazarı bilinmeyen Arapça kısa bir risale ve Ahmed İlmî Efendi tarafından yazılmış, ismini tespit edemediğimiz iki küçük risale yer almaktadır.

Özellikle kaside nazım şeklinin ağırlıkta olduğu eser, aynı zamanda kıt'a-i kebîre ile yazılmış pek çok tarihi de içermektedir. Bu nazım şekilleri ve türlerin yanında yukarıda kaydedilen çeşitli tür ve şekillerde şiirleri de bünyesinde barındırmaktadır. Eserin pey-der-pey yani günü gününe yazılmış olması önemini bir kat daha artırmaktadır. Devrin hemen hemen tüm ünlü şairlerinin padişah veya sadrazam için yazdığı şiirler ilk elden kayıt altına alınmıştır.

Mecmua üzerine ilk olarak Ahmet Sevgi (2011) ve Metin Hakverdioğlu (2008, 2017, 2019, 2020) bazı makaleler yayımlamıştır. Daha sonra Münevver Sevim mecmuanın fihristi ile içerisinde kayıtlı olan terci-i bend, terkib-i bend, gazel ve gazel-i müzeyyeller üzerine bir yüksek lisans tezi yapmış (2020) ve Kenan Bayram da MESTAP çerçevesinde bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2021).

Eserden Örnekler



Kaynakça


Bayram, Kenan (2021). Fâʾiz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası’nın Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesine Göre (MESTAP) Tasnifi. Yüksek Lisans Tezi. Amasya: Amasya Üniversitesi.

Hakverdioğlu, Metin (2008). "Fâ’iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası". Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, (25): 131-144.

Hakverdioğlu, Metin (2012). Nevşehirli Damat İbrâhim Paşa İçin Yazılan Lâle Devri Kasideleri. Ankara: Sage Yay.

Hakverdioğlu, Metin (2017). "Fâ’iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuasından Lâle Devri Harpleri ve Sulhları (Ebcedli Tarih Manzumeleri)". Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (9): 73-101.

Hakverdioğlu, Metin (2019). Ebced Çözümlemeleri ile Fâ’iz Efendi-Şâkir Bey Mecmuasından Lale Devri Tarih Manzumeleri. Ankara: Gece Kitaplığı.

Hakverdioğlu, Metin ve M. Sevim (2020). "Fâ’iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası’nda Fihrist, Terci-i Bend, Terkib-i Bend, Gazel, Gazel-i Müzeyyeller ve Seyyid Vehbî’nin Bilinmeyen Bir Gazel-i Müzeyyel-i Bî-nukadı". Kesit Akademi Dergisi, (22): 157-169.

Hakverdioğlu, Metin (2007). Edebiyatımızda Lâle Devri ve Nevşehirli Damat İbrâhim Paşa’ya Sunulan Kasideler. Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

Sevgi, Ahmet (2011). "Nevşehirli Damat İbrâhim Paşa’nın Emriyle Tertip Edilen Kaside Mecmuasındaki Müzeyyel Gazeller". 1. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildirileri. C. 1. Nevşehir: Nevşehir Üniversitesi Yay. 61-84.

Sevim, Münevver (2020). Fâ’iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası’nda Fihrist, Terci-i Bend, Terkib-i Bend, Gazel, Gazel-i Müzeyyeller. Yüksek Lisans Tezi. Amasya: Amasya Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Hakverdioğlu, Metin. "MECMÛ'A (FÂ’İZ EFENDİ VE ŞÂKİR BEY) (Süleymaniye Kütüphanesi, Halet Efendi Bölümü, 763)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mecmua-faiz-efendi-ve-sakir-bey-suleymaniye-kutuphanesi-halet-efendi-bolumu-763. [Erişim Tarihi: 04 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
2 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
3 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
4 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
8 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
9 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
10 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle