- Yazar Biyografisi (TEİS)
Ahmet Mithat Efendi - Madde Yazarı: Doç. Dr. Sabahattin Çağın
- Eser Yazılış Tarihi:1887
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Hikâye (Öykü)
- Yayın Tarihi:18/09/2022
LETAİF-İ RİVAYAT 17 / PARA (AHMET MİTHAT EFENDİ)
hikâyeAhmet Mithat Efendi (d. 1844 - ö. 28 Aralık 1912)
ISBN: 978-9944-237-87-1
1870-1894 yılları arasında yayımlanan, toplam yirmi beş cüzden oluşan Letaif-i Rivayat serisinin 17. cüzünü oluşturan hikâye türündeki eser. Yazar, hikâyeye giriş yapmadan önce başlıkla ilgili hafif ironi içeren bir açıklama yapar. Olay, Sulhi ve Vahdeti isimli iki Mekteb-i Tıbbiye öğrencisi etrafında gelişir. Kısa bir karakter tanıtımından sonra yatılı okul hakkında uzunca malumat verilir. Yazar, bu bilgilerin hikâyede gelişen olaylar gereği bilinmesi gerektiğini belirtip karakter tasvirlerine başlar.
Sulhi ve Vahdeti hem fiziksel hem karakter özellikleri bakımından birbirlerine zıt olmalarına rağmen yakın dostturlar. Öyle ki Sulhi ne kadar tembel, zevk düşkünü ve ağzı iyi laf yapan biriyse Vahdeti o kadar çalışkan, sakin bir delikanlıdır. Dördüncü sınıf öğrencisi olan gençler sınav dönemine girerler ve Sulhi sınıfta kalır. Vahdeti, arkadaşının derslerine yardımcı olsa da ikinci yıl yine sınıfta kalınca okuldan atılır. Bu noktaya kadar ortak ilerleyen olay örgüsü iki gencin ayrılmasıyla farklı iki koldan ilerler.
Sulhi, okuldan ayrıldıktan sonra farklı uğraşlara yönelir. Musiki ile ilgilenir, deniz seyahatlerine çıkar. Halası ile yaşayan gencin maddi sıkıntısı yoktur. Yazar, Sulhi’yi Tanzimat dönemi eserlerinde görülen mirasyedi, alafranga züppe tipinden ayırarak bayağılıktan uzak zevklerini takdir etse de yer yer o tipin özelliklerini gösterdiğini söylemek mümkündür. Para ile her şeyi çözeceğini düşünen Sulhi, hızlı yoldan zengin olmanın peşindedir ve zevklerinden ödün vermez. Vahdeti ise emek vererek kazanılan hürriyet ve istikbal fikrini savunur. Yazar, genellikle Sulhi üzerinde durur, onun maceralarından bahseder. Bunun sebebi Vahdeti’nin okulu ve dersleri dışında meşguliyeti olmadığını vurgulamaktır.
Halası öldükten sonra kendisine kalan mirasla hayatına devam eden Sulhi, Bursa gezisi sırasında karşılaştığı ve Yazıcıoğlu Hacı İsmail Ağa ismiyle tanınan, zenginliğiyle nam salmış bir tüccarın büyük kızı Şerife Hanımla mektuplaşmaya başlar. Başta gönül eğlendirmek ister ancak kızın babasının kim olduğunu öğrenince ailenin damadı olup elde edeceklerini düşünerek kızla evlenir.
İç güveysi olan arkadaşını ziyaret için sık sık Yazıcıoğlu konağına giden Vahdeti, Hacı İsmail Ağa’nın dördüncü eşinden olan kızı Latife ile yakınlık kurar. İki genç evlenmek ister ancak İsmail Ağa karşı çıkar. Bunun sebebi Vahdeti’nin doktor olsa bile aileden gelen bir zenginliğinin olmaması ve paraya önem vermemesidir. Yine de iki genç vazgeçmez, üç yıl boyunca mektuplaşarak aşklarını devam ettirirler. Bu dönemde Hacı İsmail Ağa’nın işleri giderek kötüleşir, para kaybeder. Sulhi ise her fırsatta kayınpederinden para kaçırmaktadır. Aile sonunda iflasın eşiğine gelir. Vahdeti’nin talihi ise tam tersi yönde ilerler, kariyerinde yükselir ve kazancı artar. Bu koşullarda Latife’yi tekrar ister; bu kez babası kabul eder ve evlenirler.
Eser, kurgu bakımından Ahmet Mithat!ın Feletun Beyle Rakım Efendi ve Bahtiyarlık romanlarını hatırlatır. Bu eserlerde de zıt kutuplarda yer alan tiplere yer verilmiştir. Yazar, hikâyesini nasihat vererek tamamlar. Alın teriyle çalışıp kazanmanın önemini vurgular, kolay yoldan para kazanma peşinde koşanların ise kalıcı bir rahatlığa kavuşamayacaklarını söyler. Hacı İsmail Ağa, Sulhi ve Vahdeti’nin akıbetleri bu fikri destekler niteliktedir. Para hikâyesi 1887 yılında yayımlanmıştır.
Ahmet Mithat Efendi biyografisi için bk. “Ahmet Mithat Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmet-mithat-efendi
Eserden Örnekler
— Arkadaş! Bu tahsillerden, bu talimlerden maksat onları medar-ı kesb ü kâr edinerek hoş geçinmek değil midir? Haydi bu hoş geçinmek denilen şeyin daha üst tarafını arzu edelim de zengin olmak derecelerine kadar varalım. Size birçok zenginler irae edebilirim ki ulûm-u tıbbiyeyi tahsil etmiş olmak şöyle dursun okumak yazmaktan bile mahrumdurlar. Halamın saye-i servetinde geçinmek için ne tabipliğe ne hiçbir şeye ihtiyacım yok ise de bilfarz ben de zengin olmak ister isem tarik-i ticarete sülûk edebilirim ya. Bak memuriyet tarikine demiyorum. Zira iffet ve istikamet sahibi olanlar o tarikte zengin olamazlar. Aldıkları maaşlar ile ancak yaşayabilirler. Ben ise tacir olabilirim. Bir kolpo yapabilir isem tabiplerin bir sene zarfında kazanamayacakları parayı bir ciro ile kazanırım. Paraya bakmalı kuzum paraya! Para bir mikyas-ı umumîdir. Bir adamı soracakları zaman tabip veya cerrah mı olduğunu sormazlar. Kaç liralık adam olduğunu sorarlar (Ahmet Mithat Efendi, Para, İstanbul, 1887, s. 526).
Eğer Vahdeti dahi Sulhi aklında bir adam olsa idi vakıa bu sözler kendisini tahsilden soğutabilirler idi diye korkmak mümkün olabilsin. Halbuki Vahdeti’ye sorar iseniz onun nazarında bahtiyarlığın tamamîsi insanın kendi âlemciği dahilindeki hürriyet ve istiklâli ile kaimdir. Vahdeti bu âlemde her neye nail olacak ise kendi kudret-i iktisabiyeti ile nail olmak davasındadır. Kedd-i yemini ile bir okka ekmek kazanmayı halası, teyzesi, amcası, dayısı sayesinde mükemmel kotralar ile Cezayir-i Bahr-ı Sefid seyahatlerinde safalar sürmeye tercih eder (Ahmet Mithat Efendi 1887 : 530).
Kaynakça
Ahmet Mithat Efendi (1887). Para. İstanbul.
Ahmet Mithat Efendi (2001). Letaif-i Rivayat. (hzl. Sabahattin Çağın, Fazıl Gökçek). İstanbul: Çağrı Yayınları.
Gökçek, Fazıl (2001). Letaif-i Rivayat. (hzl.. Sabahattin Çağın-Fazıl Gökçek). İstanbul: Çağrı Yayınları.
Çağın, Sabahattin (2017).Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Hikâye. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | ACÂ'İB-İ ÂLEM (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
2 | AHMED METÎN VE ŞİRZÂD YÂHUD ROMAN İÇİNDE ROMAN (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
3 | ALTIN ÂŞIKLARI (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Ayşe Sandıkkaya Aşır |
Görüntüle | ||
4 | ANA-KIZ (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN |
Görüntüle | ||
5 | ARNAVUDLAR VE SOLYOTLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Halef Nas |
Görüntüle | ||
6 | LETAİF-İ RİVAYAT 11 / BAHTİYARLIK (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Doç. Dr. Sabahattin Çağın |
Görüntüle | ||
7 | BELİYYÂT-I MUDHİKE (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğretmen Münevver Eroğlu |
Görüntüle | ||
8 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 24 (BİR ACÎBE-İ SAYDİYYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
9 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 9 (BİR GERÇEK HİKÂYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
10 | BİR TÖVBEKÂR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN |
Görüntüle | ||
11 | LETAİF-İ RİVAYAT 23 / CANKURTARANLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Doç. Dr. Sabahattin Çağın |
Görüntüle | ||
12 | CELLÂD (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Dr. Elmas Karakaş |
Görüntüle | ||
13 | LETÂİF-İ RİVÂYÂT 12 (CİNLİ HAN) (AHMET MİDHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Diğer Güray Gümüş |
Görüntüle | ||
14 | ÇENGÎ (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Prof. Dr. Fazıl Gökçek |
Görüntüle | ||
15 | LETAİF-İ RİVAYAT 16 / ÇİFTE İNTİKAM (AHMET MİTHAT EFENDİ) | Ahmet Mithat Efendi | Öğr. Gör. Burcu ÇAKIN ERDAĞ |
Görüntüle | ||
16 | MÎZÂNÜ'L-BELÂGA (ABDURRAHMAN SÜREYYÂ) | Abdurrahman Süreyyâ, Mîrdûhî-zâde | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
17 | SÜNÛHÂT (ABDÜLVEHHÂB) | Abdülvehhâb, Bolulu | Dr. Öğr. Üyesi Adem Özbek |
Görüntüle | ||
18 | BELÂGAT-I LİSÂN-I OSMÂNÎ (AHMED HAMDİ) | Ahmed Hamdi, Şirvânî | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
19 | LUGAT-I KÂMÛS (AHMED LÜTFÎ) | Ahmed Lütfî Efendi | Diğer Hamza Havuz |
Görüntüle | ||
20 | LEHCE-İ OSMÂNÎ (AHMET VEFİK PAŞA) | Ahmed Vefîk Paşa | Diğer Hamza Havuz |
Görüntüle | ||
21 | ISTILÂHÂT LÜGATİ (YENİŞEHİRLİ AVNÎ) | Avnî, Yenişehirli | Dr. Bihter Gürışık Köksal |
Görüntüle | ||
22 | BELÂGAT-I OSMÂNİYYE (CEVDET PAŞA) | Cevdet Paşa, Ahmed Cevdet Paşa, Lofçalı | Prof. Dr. Mücahit Kaçar |
Görüntüle | ||
23 | HADÎKATÜ'L-BEYÂN (HACI İBRÂHİM EFENDİ) | Hakkı, Hacı İbrâhim Hakkı Efendi | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
24 | SEFÎNETÜ’L-İNŞÂ (HÂLET) | Hâlet, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullu | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
25 | SEVDÂ-YI NİHÂN (HÂLİD) | Hâlid, Yenişehirli-zâde Hâlid Eyyûb Bey | Doç. Dr. Macit Balık |
Görüntüle |