KASÎDETÜ'L-BÜRDE TERCÜMESİ (İBN KEMÂL)
Kasîde-i Bürde’nin manzum tercümesi
İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde (d. 3 Zilkade 873/15 Mayıs 1469 -ö. 2 Şevval 940/16 Nisan 1534)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Osmanlı şeyhülislâmı ve tarihçisi Kemâlpaşa-zâde tarafından Bûsîrî’nin (ö. 1297?) Kasîde-i Bürde’sine yapılan Türkçe manzum tercüme. Tercüme; remel bahrinde fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün  vezniyle yazılmıştır. Kaside nazım şekliyle yapılan tercüme 160 beyitten oluşmaktadır.

İbn Kemâl, Bûsîrî’nin metniyle aynı şekilde tercümesini “mim” kafiyeli olarak yazmıştır. “Mim” harfiyle birden çok kâfiye kelimesi bulma zorluğu sebebiyle, çoğu manzum Bürde tercümesinde de görüldüğü gibi, kaynak metindeki kâfiye kelimeleri yer yer tercümede aynen kullanılmıştır. Eser üzerine dikkatli bir çalışma yapan Saraç, bu sebeple tercümenin Arapça kelime haznesine sahip olmadan anlaşılmasının güç olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca asıl metinle aynı kafiyelerin kullanılmasına sebep olarak, teberrük gayesinin de düşünülebileceğini söyler (Saraç 1995: 80).

Kemal Paşazâde’nin birebir tercüme yapmak yerine beytin anlamını ana hatlarıyla vermeye gayret ettiği söylenebilir. Kaynak metinden uzaklaşmadan, şiirin imkanları ölçüsünde serbest bir usulle tercümesini meydana getirmiştir. İbn Kemâl’in Arapça ve Farsça terkiplerle örülü tercümesinde, bilinen ilk manzum Bürde tercümesini yazan Abdurrahim Karahisârî’nin eserindeki sadelik görülmez. Yazma eser kütüphanelerinde birçok nüshası bulunan tercümenin özellikle “Bürde mecmuası” şeklinde nitelendirebileceğimiz birçok yazmada bulunan manzum tercümeler arasında mutlaka yer alması, devrinde ve sonrasında sevilerek okunduğunu göstermektedir (Örnek için bk. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi. Aşir Efendi 301).

Metin, M. A. Yekta Saraç tarafından makale olarak (1994) ve İbn Kemâl’in farklı eserlerinin de yer aldığı bir çalışmada (1995) yayımlanmıştır. Ayrıca Yusuf Turan Günaydın tarafından eser üzerine bir yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (1995).

Şairin biyografisi için bk. “İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibn-kemal 

Eserden Örnekler


Yâda geldi mi dilâ hem-sâye-gân-ı Zî-Selem

Karışup çeşmün akıdur kanlu yaşı dem-be-dem


Tîbeden esdi mi yâhud nefha-i bâd-ı sabâ

Ya şeb-i zulmetde işrâk itdi mi berk-i İdam


Gözüne n'oldı aceb aglama disen ol akar

Gönlüne k'ârâm kıl dirsen olur heycân hem


Zannider mi âşık-ı giryân bu sevdâ gizlenür

Gözleri pür-hûn-ı nemdür gönli pür-sûz-ı elem


Kûy-ı yâr âsârına yaşın döken sevdâ imiş

Seni bî-hâb eylemişdür yâd-ı bân ile 'alem


Sende şâhid var iken bu 'ışkı inkâr eyleme

'Adl ile yaşun şuhûdun tende derd ile sekam


Yazdı hüznün âyeti eşk ile za'fun hattını

Lâle-i nâzük gibi haddünde hem-reng-i anem


Her gice bî-hâb iden gözüm hayâl-i yâr imiş

Âşıka lezzâtı ışk eyler kamu derd ü elem


Âşık-ı Üzriyyenün âzil kabûl it özrini

Ehl-i özri red kılımaz sâhib-insâf u kerem


Hâl-i âşık oldı ma'lûm sırrumuz mahfî degül

Gönlümüzden munkatı' olmaz şehâ derd ile gam

(Saraç 1995: 93-94, İbn Kemâl. Tercüme-i Kasîde-i Bürde. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi. Aşir Efendi 301. 7a-11b)




Kaynakça


Ayçiçeği, Bünyamin (2017). Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’sinin Geçmişten Günümüze Türkiye Toplumu Üzerindeki Akademik, Sosyal ve Dinî Etkileri. Program Kodu: 1002. Proje Nu: 215K398. TÜBİTAK SOBAG-SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER ARAŞTIRMA DESTEK GRUBU. Proje Yürütücüsü: Bünyamin Ayçiçeği. İstanbul.

Günaydın, Yusuf Turan (1995). İbn-i Kemal: Edebi Kişiliği ve Kaside-i Bürde Tercümesi: Tenkitli Metin. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.

Saraç, M. A. Y. (1994). “Kemal Paşazâde’nin Manzum Kasîde-i Bürde Tercümesi”. İslâmi Edebiyat 24: 65-70.

Saraç, M. A. Yekta (1995). Şeyhülislam Kemal Paşazade: Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri. İstanbul: Risale Yay.

Şahin, Ebubekir Sıddık (1997). Kaside-i Bürde’nin Türkçe Şerh ve Tercümeleri. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Ayçiçeği, Bünyamin. "KASÎDETÜ'L-BÜRDE TERCÜMESİ (İBN KEMÂL)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kasidetu-l-burde-tercumesi-ibn-kemal. [Erişim Tarihi: 03 Nisan 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMÂN (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Emel NALÇACIGİL ÇOPUR
Görüntüle
2 YÛSUF U ZÜLEYHÂ (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Prof. Dr. Melike Gökcan
Görüntüle
3 DÎVÂN (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) Kemâl Paşa-zâde, İbn Kemâl Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ
Görüntüle
4 KAFİYE RİSÂLESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ
Görüntüle
5 USÛL-NÂME (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Fazile Eren Kaya
Görüntüle
6 EL-KASÎDETÜ'T-TANTARÂNİYYE TERCÜMESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
7 RÜCÛ’U’Ş-ŞEYH İLÂ SIBÂH Fİ’L-KUVVETİ ‘ALE’L-BÂH TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE ) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
8 EN-NÜCÛMÜ'Z-ZAHÎRE TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Bilal Güzel
Görüntüle
9 ŞERHU'L-KASÎDETİ'L-HAMRİYYE (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE
Görüntüle
10 NİGÂRİSTÂN (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
11 DEKÂİKU’L-HAKÂİK (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı
Görüntüle
12 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
13 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
14 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
15 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
16 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
17 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
18 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
19 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
20 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
21 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle