- Yazar Biyografisi (TEİS)
İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde - Madde Yazarı: Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
- Eser Yazılış Tarihi:?/?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Naat
- Yayın Tarihi:17/01/2022
KASÎDETÜ'L-BÜRDE TERCÜMESİ (İBN KEMÂL)
Kasîde-i Bürde’nin manzum tercümesiİbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde (d. 3 Zilkade 873/15 Mayıs 1469 -ö. 2 Şevval 940/16 Nisan 1534)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Osmanlı şeyhülislâmı ve tarihçisi Kemâlpaşa-zâde tarafından Bûsîrî’nin (ö. 1297?) Kasîde-i Bürde’sine yapılan Türkçe manzum tercüme. Tercüme; remel bahrinde fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün vezniyle yazılmıştır. Kaside nazım şekliyle yapılan tercüme 160 beyitten oluşmaktadır.
İbn Kemâl, Bûsîrî’nin metniyle aynı şekilde tercümesini “mim” kafiyeli olarak yazmıştır. “Mim” harfiyle birden çok kâfiye kelimesi bulma zorluğu sebebiyle, çoğu manzum Bürde tercümesinde de görüldüğü gibi, kaynak metindeki kâfiye kelimeleri yer yer tercümede aynen kullanılmıştır. Eser üzerine dikkatli bir çalışma yapan Saraç, bu sebeple tercümenin Arapça kelime haznesine sahip olmadan anlaşılmasının güç olduğunu ifade etmektedir. Ayrıca asıl metinle aynı kafiyelerin kullanılmasına sebep olarak, teberrük gayesinin de düşünülebileceğini söyler (Saraç 1995: 80).
Kemal Paşazâde’nin birebir tercüme yapmak yerine beytin anlamını ana hatlarıyla vermeye gayret ettiği söylenebilir. Kaynak metinden uzaklaşmadan, şiirin imkanları ölçüsünde serbest bir usulle tercümesini meydana getirmiştir. İbn Kemâl’in Arapça ve Farsça terkiplerle örülü tercümesinde, bilinen ilk manzum Bürde tercümesini yazan Abdurrahim Karahisârî’nin eserindeki sadelik görülmez. Yazma eser kütüphanelerinde birçok nüshası bulunan tercümenin özellikle “Bürde mecmuası” şeklinde nitelendirebileceğimiz birçok yazmada bulunan manzum tercümeler arasında mutlaka yer alması, devrinde ve sonrasında sevilerek okunduğunu göstermektedir (Örnek için bk. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi. Aşir Efendi 301).
Metin, M. A. Yekta Saraç tarafından makale olarak (1994) ve İbn Kemâl’in farklı eserlerinin de yer aldığı bir çalışmada (1995) yayımlanmıştır. Ayrıca Yusuf Turan Günaydın tarafından eser üzerine bir yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (1995).
Şairin biyografisi için bk. “İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibn-kemal
Eserden Örnekler
Yâda geldi mi dilâ hem-sâye-gân-ı Zî-Selem
Karışup çeşmün akıdur kanlu yaşı dem-be-dem
Tîbeden esdi mi yâhud nefha-i bâd-ı sabâ
Ya şeb-i zulmetde işrâk itdi mi berk-i İdam
Gözüne n'oldı aceb aglama disen ol akar
Gönlüne k'ârâm kıl dirsen olur heycân hem
Zannider mi âşık-ı giryân bu sevdâ gizlenür
Gözleri pür-hûn-ı nemdür gönli pür-sûz-ı elem
Kûy-ı yâr âsârına yaşın döken sevdâ imiş
Seni bî-hâb eylemişdür yâd-ı bân ile 'alem
Sende şâhid var iken bu 'ışkı inkâr eyleme
'Adl ile yaşun şuhûdun tende derd ile sekam
Yazdı hüznün âyeti eşk ile za'fun hattını
Lâle-i nâzük gibi haddünde hem-reng-i anem
Her gice bî-hâb iden gözüm hayâl-i yâr imiş
Âşıka lezzâtı ışk eyler kamu derd ü elem
Âşık-ı Üzriyyenün âzil kabûl it özrini
Ehl-i özri red kılımaz sâhib-insâf u kerem
Hâl-i âşık oldı ma'lûm sırrumuz mahfî degül
Gönlümüzden munkatı' olmaz şehâ derd ile gam
(Saraç 1995: 93-94, İbn Kemâl. Tercüme-i Kasîde-i Bürde. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi. Aşir Efendi 301. 7a-11b)
Kaynakça
Ayçiçeği, Bünyamin (2017). Bûsîrî’nin Kasîde-i Bürde’sinin Geçmişten Günümüze Türkiye Toplumu Üzerindeki Akademik, Sosyal ve Dinî Etkileri. Program Kodu: 1002. Proje Nu: 215K398. TÜBİTAK SOBAG-SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER ARAŞTIRMA DESTEK GRUBU. Proje Yürütücüsü: Bünyamin Ayçiçeği. İstanbul.
Günaydın, Yusuf Turan (1995). İbn-i Kemal: Edebi Kişiliği ve Kaside-i Bürde Tercümesi: Tenkitli Metin. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Saraç, M. A. Y. (1994). “Kemal Paşazâde’nin Manzum Kasîde-i Bürde Tercümesi”. İslâmi Edebiyat 24: 65-70.
Saraç, M. A. Yekta (1995). Şeyhülislam Kemal Paşazade: Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri. İstanbul: Risale Yay.
Şahin, Ebubekir Sıddık (1997). Kaside-i Bürde’nin Türkçe Şerh ve Tercümeleri. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.
Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMÂN (İBN KEMÂL) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi Emel NALÇACIGİL ÇOPUR |
Görüntüle | ||
2 | YÛSUF U ZÜLEYHÂ (İBN KEMÂL) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Prof. Dr. Melike Gökcan |
Görüntüle | ||
3 | DÎVÂN (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) | Kemâl Paşa-zâde, İbn Kemâl | Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ |
Görüntüle | ||
4 | KAFİYE RİSÂLESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ |
Görüntüle | ||
5 | USÛL-NÂME (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi Fazile Eren Kaya |
Görüntüle | ||
6 | EL-KASÎDETÜ'T-TANTARÂNİYYE TERCÜMESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
7 | RÜCÛ’U’Ş-ŞEYH İLÂ SIBÂH Fİ’L-KUVVETİ ‘ALE’L-BÂH TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE ) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
8 | EN-NÜCÛMÜ'Z-ZAHÎRE TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Bilal Güzel |
Görüntüle | ||
9 | ŞERHU'L-KASÎDETİ'L-HAMRİYYE (İBN KEMÂL) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE |
Görüntüle | ||
10 | NİGÂRİSTÂN (İBN KEMÂL) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
11 | DEKÂİKU’L-HAKÂİK (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) | İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
12 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
13 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
14 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
15 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
16 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
17 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
18 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
19 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
20 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
21 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |