- Yazar Biyografisi (TEİS)
Nizârî, Abdurehim - Madde Yazarı: Prof. Dr. Adem Öger
- Eser Yazılış Tarihi:1841-1844
- Yazıldığı Saha:Çağatay
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mesnevi
- Yayın Tarihi:08/03/2022
FERHÂD Ü ŞÎRÎN (NİZÂRÎ)
aşk mesnevisiNizârî, Abdurehim (d. 1183/1770 - ö. 1266/1850)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Ferhâd ile Şîrîn’in aşkını ve maceralarını konu alan mesnevi. Nizâmî-i Gencevî’nin Hüsrev ü Şîrîn’inden çıkan ve zamanla müstakil hâle gelen Ferhâd ü Şîrîn mesnevisi, ilk defa Ali Şîr Nevâî tarafından müstakil olarak kaleme alınmıştır (Albayrak 1995: 388). Abdurehim Nizârî, Ali Şîr Nevâî’nin eserinden hareketle Ferhâd ile Şîrîn hikâyesini kendi devrine has mazmun, dil ve üslup özellikleriyle yeniden kaleme almıştır. 1841-1844 yılları arasında kaleme alınan ve 1085 beyitten oluşan mesnevi, dönemin Kaşgar hâkimi Zuhûriddin Bey’in isteği üzerine yazılmıştır.
Eser, olay örgüsü ve kahramanların özellikleri bakımından Ali Şîr Nevâi’nin eserinden farklılıklar göstermektedir. Örneğin, Ali Şîr Nevaî’nin mesnevisi Ferhâd’ın ölümü ile sona ererken Abdurehim Nizârî’nin eserinde Ferhâd öldükten sonra, Çin halkı siyah elbiseler giyerek yas tutar. Ferhâd’ın anne ve babası evlatlarının ölümüne dayanamayarak çok geçmeden vefat eder. Aradan uzun yıllar geçtikten sonra, bir gece Çin halkı rüya görür. Rüyada Ferhâd, Şîrîn, Mehinbânu ve Ferhâd’ın annesi babası, cennette huri ve gılmanlar ile birlikte hayat sürerler. Ayrıca eserin kahramanı Ferhâd, ejderhayı ve Ehrimen isimli devi öldürür (Utuk vd. 2006: 56-58; Osman, 1996: 561).
Çağatay Türkçesi ile yazılan eser, Uygur Türkçesine aktarılarak Teyipcan Aliyof (1985) ve Muhemmettursun Bahavidin (1995) tarafından yayımlanmıştır.
Şairin biyografisi için bk. “Nizârî, Abdurehim”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nizari-abdurehim
Eserden Örnekler
Vezîr saldı başın tefekkür kılıp
Zemânı turup köp tahayyur kılıp
Didi ey cehân-bân kişver penâh
Ana erzimes taht-ı zerrin külâh
Hayâli ne erkin anı bilmedim
Ki esrârnı imtihân kılmadım
Çü kıldursa bolğay hezâyınnı seyr
Hezâyın içide defâyınnı seyr
Biri könlige bolsa anda pesend
Bolur mikin ğamga ol sûd-mend
Çü hakan vezîriğa kılıp yarlığ
Kılın başlaban ana dildârlığ
Vezîr başladı serv-i azâdnı
Hezâyınğa şehzâde Ferhâdnı
Temâşâ kılıp kördi birbiri neme
Könülge pesend bolmayın hiç neme
Seyâhat kılıp saldı bir bir nazar
Ki bir durc-ı könlige kıldı eser
…
Vezîr çırladı anda gencûrnı
Küşâd eyledi durc-ı fağfûrnı
İçidin çıkıp közgü-i İskenderi
Şuâ‘ etti âyinenin enveri
Sefâsıdın oldı cehân âşkâr
Müeyyen kılıp ‘akside her ne bar
Nazar kıldı âyinege şâhzâd
Cehân san‘âtı anda boldı küşâd
Binâgâh köründi diyâr-ı Yemen
Nazar kıldı ol cayığa kûhken (Aliyof vd. 1985: 139-141)
Kaynakça
Albayrak, Nurettin (1995). “Ferhad ve Şîrin”. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 12, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 388-389.
Aliyof, Teyipcan, A. Hoca, İ. Yüsüp, M. T. Bavudun (1985). Nizarî Dastanliri. Beicing: Milletler Neşriyati.
Bahavidin, Muhemmettursun (1995). Nizarî Lirikiliri. Ürümçi: Şincang Halk Neşriyati.
Ğopur, Vahitcan, E. Hüseyin (1982). Uyğur Klassik Edebiyati Tezisliri, Beicing: Milletler Neşriyati.
İmincan, Ehmedi Utuk, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi. C. 3. Beicing: Milletler Neşriyati.
Osman, Ğeyretcan (1996). Uyğur Kilassik Edebiyati Kiskiçe Tarihi. C. 2. Ürümçi.
Öger, Adem ve K. Yılmaz (2011). “Uygur Sahasında Yetişmiş Bir Divan Şairi: Abdurehim Nizâri”. NEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1: 39-50.
Ömer, Şeripidin (1998). XIX. Asırdaki Uyğur Edebiyati Tarihi 2, Ürümçi: Şincang Universiteti Neşriyati.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | LEYLÂ VÜ MECNÛN (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 2 | MAHZÛN İLE GÜLNİSÂ (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 3 | RÂBİÂ İLE SAÎDİN (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 4 | ZÂDU’N-NECÂT (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 5 | ÇEHÂR DERVİŞ (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 6 | DÎVÂN (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Feridun Tekin |
Görüntüle | ||
| 7 | HEFT PEYKER TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 8 | GÜLİSTÂN TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 9 | TERCÜME-İ TEZKİRE-İ MUKÎMHÂNÎ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 10 | YÛSUF VE ZÜLEYHÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 11 | ŞÂH U GEDÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 12 | SA‘ÂDETÜ’L-İKBÂL (AVAZ OTAR) | Avaz, Avaz Otar | Dr. Duygu Koca |
Görüntüle | ||
| 13 | DÎVÂN (EMÎN) | Emîn, Molla Ali Binni Molla Emîn | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 14 | DİVAN (EMÎR) | Emîr, Ömer Han | Prof. Dr. Mustafa Tanç |
Görüntüle | ||
| 15 | KÜLLİYÂT-I GARÎBÎ (GARÎBÎ) | Garîbî, Huşal | Doç. Dr. Fatih Bakırcı |
Görüntüle |