FERHÂD Ü ŞÎRÎN (NİZÂRÎ)
aşk mesnevisi
Nizârî, Abdurehim (d. 1183/1770 - ö. 1266/1850)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ferhâd ile Şîrîn’in aşkını ve maceralarını konu alan mesnevi. Nizâmî-i Gencevî’nin Hüsrev ü Şîrîn’inden çıkan ve zamanla müstakil hâle gelen Ferhâd ü Şîrîn mesnevisi, ilk defa Ali Şîr Nevâî tarafından müstakil olarak kaleme alınmıştır (Albayrak 1995: 388). Abdurehim Nizârî, Ali Şîr Nevâî’nin eserinden hareketle Ferhâd ile Şîrîn hikâyesini kendi devrine has mazmun, dil ve üslup özellikleriyle yeniden kaleme almıştır. 1841-1844 yılları arasında kaleme alınan ve 1085 beyitten oluşan mesnevi, dönemin Kaşgar hâkimi Zuhûriddin Bey’in isteği üzerine yazılmıştır.

Eser, olay örgüsü ve kahramanların özellikleri bakımından Ali Şîr Nevâi’nin eserinden farklılıklar göstermektedir. Örneğin, Ali Şîr Nevaî’nin mesnevisi Ferhâd’ın ölümü ile sona ererken Abdurehim Nizârî’nin eserinde Ferhâd öldükten sonra, Çin halkı siyah elbiseler giyerek yas tutar. Ferhâd’ın anne ve babası evlatlarının ölümüne dayanamayarak çok geçmeden vefat eder. Aradan uzun yıllar geçtikten sonra, bir gece Çin halkı rüya görür. Rüyada Ferhâd, Şîrîn, Mehinbânu ve Ferhâd’ın annesi babası, cennette huri ve gılmanlar ile birlikte hayat sürerler. Ayrıca eserin kahramanı Ferhâd, ejderhayı ve Ehrimen isimli devi öldürür (Utuk vd. 2006: 56-58; Osman, 1996: 561).

Çağatay Türkçesi ile yazılan eser, Uygur Türkçesine aktarılarak Teyipcan Aliyof (1985) ve Muhemmettursun Bahavidin (1995) tarafından yayımlanmıştır.

Şairin biyografisi için bk. “Nizârî, Abdurehim”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nizari-abdurehim 

Eserden Örnekler


Vezîr saldı başın tefekkür kılıp

Zemânı turup köp tahayyur kılıp


Didi ey cehân-bân kişver penâh

Ana erzimes taht-ı zerrin külâh


Hayâli ne erkin anı bilmedim

Ki esrârnı imtihân kılmadım


Çü kıldursa bolğay hezâyınnı seyr

Hezâyın içide defâyınnı seyr


Biri könlige bolsa anda pesend

Bolur mikin ğamga ol sûd-mend


Çü hakan vezîriğa kılıp yarlığ

Kılın başlaban ana dildârlığ


Vezîr başladı serv-i azâdnı

Hezâyınğa şehzâde Ferhâdnı


Temâşâ kılıp kördi birbiri neme

Könülge pesend bolmayın hiç neme


Seyâhat kılıp saldı bir bir nazar

Ki bir durc-ı könlige kıldı eser

Vezîr çırladı anda gencûrnı

Küşâd eyledi durc-ı fağfûrnı


İçidin çıkıp közgü-i İskenderi

Şuâ‘ etti âyinenin enveri


Sefâsıdın oldı cehân âşkâr

Müeyyen kılıp ‘akside her ne bar


Nazar kıldı âyinege şâhzâd

Cehân san‘âtı anda boldı küşâd


Binâgâh köründi diyâr-ı Yemen

Nazar kıldı ol cayığa kûhken (Aliyof vd. 1985: 139-141)

Kaynakça


Albayrak, Nurettin (1995). “Ferhad ve Şîrin”. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 12, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 388-389.

Aliyof, Teyipcan, A. Hoca, İ. Yüsüp, M. T. Bavudun (1985). Nizarî Dastanliri. Beicing: Milletler Neşriyati.

Bahavidin, Muhemmettursun (1995). Nizarî Lirikiliri. Ürümçi: Şincang Halk Neşriyati.

Ğopur, Vahitcan, E. Hüseyin (1982). Uyğur Klassik Edebiyati Tezisliri, Beicing: Milletler Neşriyati.

İmincan, Ehmedi Utuk, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi. C. 3. Beicing: Milletler Neşriyati.

Osman, Ğeyretcan (1996). Uyğur Kilassik Edebiyati Kiskiçe Tarihi. C. 2. Ürümçi.

Öger, Adem ve K. Yılmaz (2011). “Uygur Sahasında Yetişmiş Bir Divan Şairi: Abdurehim Nizâri”. NEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1: 39-50.

Ömer, Şeripidin (1998). XIX. Asırdaki Uyğur Edebiyati Tarihi 2, Ürümçi: Şincang Universiteti Neşriyati.

Atıf Bilgileri


Öger, Adem. "FERHÂD Ü ŞÎRÎN (NİZÂRÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ferhad-u-sirin-nizari. [Erişim Tarihi: 12 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 LEYLÂ VÜ MECNÛN (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
2 MAHZÛN İLE GÜLNİSÂ (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
3 RÂBİÂ İLE SAÎDİN (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
4 ZÂDU’N-NECÂT (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
5 ÇEHÂR DERVİŞ (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
6 DÎVÂN (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Feridun Tekin
Görüntüle
7 HEFT PEYKER TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
8 GÜLİSTÂN  TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
9 TERCÜME-İ TEZKİRE-İ MUKÎMHÂNÎ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
10 YÛSUF VE ZÜLEYHÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
11 ŞÂH U GEDÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
12 SA‘ÂDETÜ’L-İKBÂL (AVAZ OTAR) Avaz, Avaz Otar Dr. Duygu Koca
Görüntüle
13 DÎVÂN (EMÎN) Emîn, Molla Ali Binni Molla Emîn Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
14 DİVAN (EMÎR) Emîr, Ömer Han Prof. Dr. Mustafa Tanç
Görüntüle
15 KÜLLİYÂT-I GARÎBÎ (GARÎBÎ) Garîbî, Huşal Doç. Dr. Fatih Bakırcı
Görüntüle