- Yazar Biyografisi (TEİS)
Vecdî, Derviş-zâde Abdurrahman - Madde Yazarı: Bahir Selçuk
- Eser Yazılış Tarihi:?/?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:06/02/2022
DÎVÂN (VECDÎ)
şiirler ve mensur metinlerVecdî, Derviş-zâde Abdurrahman (d. ?/? - ö. 1008/1599)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Önce Bezmî daha sonra Vecdî mahlasını kullanan Abdurrahman Vecdî’nin şiirlerini ve mensur yazılarını içeren eseri. Vecdî’nin tek nüshası mevcut Dîvân'ı, yanlışlıkla Abdulbakî Vecdî (ö. 1071/1661) adına kaydedilmiştir. Otograf nüsha özelliğine sahip eser, mürettep bir divandan ziyade manzum ve mensur metinleri içeren bir mecmua niteliğindedir.
Dîvân’da manzum bölümlerin dışında yer alan mensur kısımlarda da hayli manzume bulunmaktadır. Toplamda 33 kaside, 71 kıta (3’ü tarih kıtası), 97 gazel (16’sı nazire), 62 nazm, 17 mesnevi, 9 musammat, 1 rubâî, 217 beyit, 18 mısra ve çeşitli vesilelerle yazılmış 40 civarında mensur parça bulunmaktadır. Yer yer (şaire ya da başkasına ait) Arapça ve Farsça manzumeler de içeren Dîvân’da hemen bütün nazım şekilleri ile yazılmış manzumelere örnek bulmak mümkündür.
Vecdî neredeyse bütün manzum ve mensur metinleri bir olay veya gerekçe üzerine kaleme almış, yazılış sebebini ve takdim ettiği kişiyi de belirtmiştir. Şairin bazı şiirlerini kısa eklemeler ve isim değişiklikleriyle başka şahıslara da takdim ettiği olmuştur. Vecdî uzun Arapça, Farsça terkiplere ve sanatlı ifadelere fazla yer vermemiş, genelde sade bir dil ve üslupla yazmayı tercih etmiştir. İfade etmek istediği hususları açık ve net bir biçimde ortaya koymuş, edebî sanatlara fazla itibar etmemiştir. Bu yüzden manzumelerinde yoğunluk ve derinlik pek görülmez. Şiirlerde hemen her türlü konuyu işleyen Vecdî, atandığı veya azledildiği görevlerle ilgili çeşitli bilgiler vermiş, karşılaştığı problemleri, yaşadığı dönem ve çevreyle ilgili gözlemlerini açık bir biçimde manzum veya mensur bir biçimde dile getirmiştir. Şiir tekniğini iyi bilen, aruzu rahat kullanabilen şairin kasideleri ve methiye türündeki manzumeleri lirizmden yoksundur. Gazelleri ve müfredleri kasidelerine nazaran daha lirik ve canlıdır. Vecdî’nin bir kısmı nazire olan gazellerinde rindâne ve âşıkane özelliklerin öne çıktığı görülür. Bunun yanında didaktik ve hikemî manzumelere de rastlanır.
Dîvân, Hasan Kavruk ve Bahir Selçuk tarafından yayımlanmıştır (2017).
Şairin biyografisi için bk. “Vecdî, Derviş-zâde Abdurrahmân”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vecdi-derviszade-abdurrahman
Eserden Örnekler
Mısrâ’: Vasiyyet-nâmedür Vecdî yazıldı cümle ihvâna.
“Entakanâ’llahü’llezî entaka külle şey’in” âyet-i kerîmesi hasebince huzûr-ı Hudâ’da kıyâmet-i kübrâda her şeyin şehâdet-i muztarrası vardur ki hayy u câmid ve mukirr u câhid bu şehâdetde berâberdür, şeytân-ı la’în meclis-i zâkirîn ve mahfil-i şâkirînden firâr ider zirâ ol şehâdet-i muztarra ile zâkirün bi’llâh ve şâkirün ‘alâ ni’ami’llâh olan ‘ibâduñ menâfî’ine şehâdetden ibâ vü istikbâr ider diyü tahkîk olınmuşdur. Öyle olsa Vecdî-i nâ-şâd her kâhil ü mücâhidi ve her mutî’ ü mu’annidi ve eşbâh u cevâyidi îmân u Îslâm’ına işhâd idüp bu vasiyyet-nâmeyi îcâd ider. Kıt’a:
Dilegüm cümleden budur yârân
Dil-i nâ-şâdı bî-melâl idesüz
Rıhlet itdükde dâr-ı dünyâdan
Âhiret hakkını helâl idesüz
Teneşir tahtasına vaz’ idicek
Gözyaşı birle iğtisâl idesüz
“Üzküru” emrine itâ’at idüp
Zikri bi’l-hayra iştiğâl idesüz
'Aybumı anmayup benüm dâ’im
Hünerüm birle kîl u kâl idesüz
Belki iğmâz idüp me’âyıbumı
Hüner ‘add eyleyüp makâl idesüz
Mü’minüm lâ-ilâhe illâ’llâh
Bu emânetdür ihtimâl idesüz
Hem Muhammed resûl-i sâdıkdur
Cümle emrine imtisâl idesüz
Cümlenüz bu şehâdeti yarın
Hak huzûrında ber-kemâl idesüz
Tutasuz lutf idüp vasiyyetümi
Kerem idüp bu kâli hâl idesüz
Ya’ni tiryâk-ı zühd ü tâ’atle
Ejder-i nefsi bî-mecâl idesüz
Budur ümmîd cümlenüz âhir
İşbu vech ile intikâl idesüz
Adı anılduġınca Vecdî’nüñ
Rahima’llâh birle kâl idesüz (Kavruk ve Selçuk 2017: 218-219)
Kaynakça
Dîvân-ı Vecdî. Bayezid Kütüphanesi. Veliyüddin Efendi No.2705/1-2.
Kavruk, Hasan (1998). “Bezmî Veya Vecdî Üzerine”. Bir Dergisi (9-10): 359-367.
Kavruk, Hasan ve Bahir Selçuk (2017). Filibeli Vecdî ve Dîvânı (Metin-Dizin). Ankara: KBYay. e-kitap: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55912,filibeli-vecdi-divanipdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 03.02.2022].
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 2 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 3 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 4 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 5 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 6 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 7 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 8 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 9 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 10 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |