DÎVÂN (VECDÎ)
şiirler ve mensur metinler
Vecdî, Derviş-zâde Abdurrahman (d. ?/? - ö. 1008/1599)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Önce Bezmî daha sonra Vecdî mahlasını kullanan Abdurrahman Vecdî’nin şiirlerini ve mensur yazılarını içeren eseri. Vecdî’nin tek nüshası mevcut Dîvân'ı, yanlışlıkla Abdulbakî Vecdî (ö. 1071/1661) adına kaydedilmiştir. Otograf nüsha özelliğine sahip eser, mürettep bir divandan ziyade manzum ve mensur metinleri içeren bir mecmua niteliğindedir.

Dîvân’da manzum bölümlerin dışında yer alan mensur kısımlarda da hayli manzume bulunmaktadır. Toplamda 33 kaside, 71 kıta (3’ü tarih kıtası), 97 gazel (16’sı nazire), 62 nazm, 17 mesnevi, 9 musammat, 1 rubâî, 217 beyit, 18 mısra ve çeşitli vesilelerle yazılmış 40 civarında mensur parça bulunmaktadır. Yer yer (şaire ya da başkasına ait) Arapça ve Farsça manzumeler de içeren Dîvân’da hemen bütün nazım şekilleri ile yazılmış manzumelere örnek bulmak mümkündür.

Vecdî neredeyse bütün manzum ve mensur metinleri bir olay veya gerekçe üzerine kaleme almış, yazılış sebebini ve takdim ettiği kişiyi de belirtmiştir. Şairin bazı şiirlerini kısa eklemeler ve isim değişiklikleriyle başka şahıslara da takdim ettiği olmuştur. Vecdî uzun Arapça, Farsça terkiplere ve sanatlı ifadelere fazla yer vermemiş, genelde sade bir dil ve üslupla yazmayı tercih etmiştir. İfade etmek istediği hususları açık ve net bir biçimde ortaya koymuş, edebî sanatlara fazla itibar etmemiştir. Bu yüzden manzumelerinde yoğunluk ve derinlik pek görülmez. Şiirlerde hemen her türlü konuyu işleyen Vecdî, atandığı veya azledildiği görevlerle ilgili çeşitli bilgiler vermiş, karşılaştığı problemleri, yaşadığı dönem ve çevreyle ilgili gözlemlerini açık bir biçimde manzum veya mensur bir biçimde dile getirmiştir. Şiir tekniğini iyi bilen, aruzu rahat kullanabilen şairin kasideleri ve methiye türündeki manzumeleri lirizmden yoksundur. Gazelleri ve müfredleri kasidelerine nazaran daha lirik ve canlıdır. Vecdî’nin bir kısmı nazire olan gazellerinde rindâne ve âşıkane özelliklerin öne çıktığı görülür. Bunun yanında didaktik ve hikemî manzumelere de rastlanır.

Dîvân, Hasan Kavruk ve  Bahir Selçuk tarafından yayımlanmıştır (2017).

Şairin biyografisi için bk. “Vecdî, Derviş-zâde Abdurrahmân”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vecdi-derviszade-abdurrahman 

Eserden Örnekler


Mısrâ’: Vasiyyet-nâmedür Vecdî yazıldı cümle ihvâna.

“Entakanâ’llahü’llezî entaka külle şey’in” âyet-i kerîmesi hasebince huzûr-ı Hudâ’da kıyâmet-i kübrâda her şeyin şehâdet-i muztarrası vardur ki hayy u câmid ve mukirr u câhid bu şehâdetde berâberdür, şeytân-ı la’în meclis-i zâkirîn ve mahfil-i şâkirînden firâr ider zirâ ol şehâdet-i muztarra ile zâkirün bi’llâh ve şâkirün ‘alâ ni’ami’llâh olan ‘ibâduñ menâfî’ine şehâdetden ibâ vü istikbâr ider diyü tahkîk olınmuşdur. Öyle olsa Vecdî-i nâ-şâd her kâhil ü mücâhidi ve her mutî’ ü mu’annidi ve eşbâh u cevâyidi îmân u Îslâm’ına işhâd idüp bu vasiyyet-nâmeyi îcâd ider. Kıt’a:


Dilegüm cümleden budur yârân

Dil-i nâ-şâdı bî-melâl idesüz


Rıhlet itdükde dâr-ı dünyâdan

Âhiret hakkını helâl idesüz


Teneşir tahtasına vaz’ idicek

Gözyaşı birle iğtisâl idesüz


“Üzküru” emrine itâ’at idüp

Zikri bi’l-hayra iştiğâl idesüz


'Aybumı anmayup benüm dâ’im

Hünerüm birle kîl u kâl idesüz


Belki iğmâz idüp me’âyıbumı

Hüner ‘add eyleyüp makâl idesüz


Mü’minüm lâ-ilâhe illâ’llâh

Bu emânetdür ihtimâl idesüz


Hem Muhammed resûl-i sâdıkdur

Cümle emrine imtisâl idesüz


Cümlenüz bu şehâdeti yarın

Hak huzûrında ber-kemâl idesüz


Tutasuz lutf idüp vasiyyetümi

Kerem idüp bu kâli hâl idesüz


Ya’ni tiryâk-ı zühd ü tâ’atle

Ejder-i nefsi bî-mecâl idesüz


Budur ümmîd cümlenüz âhir

İşbu vech ile intikâl idesüz


Adı anılduġınca Vecdî’nüñ

Rahima’llâh birle kâl idesüz   (Kavruk ve Selçuk 2017: 218-219)

Kaynakça


Dîvân-ı Vecdî. Bayezid Kütüphanesi. Veliyüddin Efendi No.2705/1-2.

Kavruk, Hasan (1998). “Bezmî Veya Vecdî Üzerine”. Bir Dergisi (9-10): 359-367.

Kavruk, Hasan ve Bahir Selçuk (2017). Filibeli Vecdî ve Dîvânı (Metin-Dizin). Ankara: KBYay. e-kitap: https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55912,filibeli-vecdi-divanipdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 03.02.2022].

Atıf Bilgileri


Selçuk, Bahir. "DÎVÂN (VECDÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-vecdi. [Erişim Tarihi: 30 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
2 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
3 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
4 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
5 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
6 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
7 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
8 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
10 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle