DÎVÂN (SIDKÎ)
şiirler
Sıdkî, Abdullah Efendi (d. 1099/1687-1688 - ö. 1172/1758-1759)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Halvetî şeyhlerinden olduğu bilinen Abdullah Sıdkî Efendi'ye (d. 1099/1687-1688 - ö. 1172/1758-1759) ait şiirlerin şairin oğlu tarafından bir araya getirildiği eser. Asıl adı Abdullah olan Sıdkî'nin öğrenimi hakkında yeterli bilgi olmamakla birlikte, Halveti şeyhlerinden Hasan el-Ünsî’den ders aldığı ve imamlık yaptığı bilinmektedir. Dîvân’ın giriş kısmındaki bilgilerden hayatının bir bölümünü gurbette (Kırım’ın Kefe şehri) geçirdiği anlaşılan şair, 1172/1758-1759 senesinde vefat etmiştir. Kabri, İstanbul’da Koca Mustafa Paşa Camisi haziresindedir.

Milli Kütüphanede tek nüshası (06 Mil Yz A 6168) bulunan eser kısmen harekelidir. Dîvân’ın, şairin ölümünden sonra oğlu İsmail tarafından tertip edildiği eserin girişine yine onun eklediği bilgilerden anlaşılmaktadır. Dîvân'ı tertip eden  oğlu önce kasideleri daha sonra harf sırasına  göre  gazelleri yazmıştır. Gazellerden sonra ise Dîvân’ı elinden geldiğince ve harf sırasına göre tertiplediğini, kalan şiirleri de eserin sonuna kaydettiğini söyleyerek bir adet murabbaya yer vermiştir. 8b numaralı sayfada yer alan 11. kasidenin makta beytinin ikinci mısrası eksiktir. Sayfanın sonunda yer alan ayak (reddade) takip eden sayfaya uymamaktadır. Dolayısıyla eserin bir bölümünün eksik olması muhtemeldir.

Dîvân'ın neşrinde ikisi münacat, ikisi naat türünde olmak üzere 14 kaside ile 135 gazel ve bir murabba yer almaktadır (Akgül 2011). Eserin en büyük bölümünü oluşturan gazeller genellikle beş beyitten müteşekkildir; fakat eserde altı, yedi hatta yirmi beyitten oluşan gazeller de mevcuttur. Dîvân'daki toplam beyit sayısı 1049’dur.

Abdullah Sıdkî Dîvânı’nda şairin dilinin çok sade olmadığı, Arapça ve Farsça terkiplerin sıklıkla kullandığı, ayetlerden ve hadislerden doğrudan iktibaslar yapıldığı, konuşma dilinden söylemler ile atasözleri ve deyimlere daha az yer verildiği görülmektedir. Bir tarikat şeyhi olmasının bunda etken olduğu düşünülse de Sıdkî’nin Dîvân’ında kullandığı dörtlü ve beşli Farsça terkipler ile ayet ve hadislerden yaptığı doğrudan iktibaslar dilini yer yer ağırlaştırmıştır denebilir.

Eser, Ahmet Akgül tarafından yüksek lisans tezi olarak hazırlanmış (2011), daha sonra aynı yazar tarafından üzerine bir makale yazılmıştır (2018).

Eserden Örnekler


Gazel

Bülbül-i gülzâr-ı ma‘nâyım sühansız söylerim

Râst gelsem hem-zebânım içre bensiz söylerim


Çarha dil-beste nice fehm eylesin hâl-i dili

Cân u dildendir peyâmım ki dehensiz söylerim 


Hem-dem olmaz zâhid-i huşk âşinâ-yı aşk ile

Ben metâ‘-ı aslı bahş eyler semensiz söylerim


Fehm idendir ki harîdâr-ı metâ‘-ı sırr-ı dil

Câna cânân hem-‘inân mıdır bedensiz söylerim


Öyle bir mahbûb-ı ma‘nâdır ki bend itdi beni

Bî-muhâbâdır kelâmım râh-zensiz söylerim


Sıdkiyâ pûşîde arz itmem sana esrârını

Lâkin ey fikr ü hayâlim gelme sensiz söylerim (Akgül 2011: 109).

Kaynakça


Akgül, Ahmet (2011). Abdullah Sıdkî Divanı (İnceleme, Metin, Dizin). Yüksek Lisans Tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi.

Akgül, Ahmet (2018). “18. Yüzyıl Şairlerinden Abdullah Sıdkî ve Divan’ının Şekil Özellikleri”. Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 18: 211-228.


Atıf Bilgileri


Akgül, Ahmet. "DÎVÂN (SIDKÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sidki-tees-1960. [Erişim Tarihi: 10 Haziran 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞEMÂ'İL-İ ŞERÎF TERCÜMESİ Ayn-ı Ekber, Şeyh Mehmed Doç. Dr. Erdem Can Öztürk
Görüntüle
2 MAKTEL-İ HÜSEYN / KİTÂB-I KERBELÂ (BEKÂYÎ) Bekâyî, Darendeli Bekâyî Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
3 KISSA-İ ERVE Bilâl Efendi, Oflu Dr. Öğr. Üyesi Tuba Onat Çakıroğlu
Görüntüle
4 DÎVÂN (CEMÂLÎ-İ UŞŞÂKÎ) CEMÂLÎ, Şeyh Seyyid Mehmed Cemâleddin Efendi Dr. Öğr. Üyesi Fazile Eren Kaya
Görüntüle
5 DÎVÂN (HÂMİD) Hâmid, Enderûnlu Mehmed Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle
6 DÎVÂN (HİLMÎ) Hilmî, Yusûf-zâde Abdullâh Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 EL-KASRU'L-METÎN Fİ TERCEMETİ BUSTÂNİ'L-ÂRİFÎN İshâk, Ebûishâk-zâde İshâk Efendi Dr. Necmettin Azak
Görüntüle
8 DÎVÂN (İZZÎ) İZZÎ, Eşref-zâde İzzeddîn Ahmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
9 DÎVÂN (MÜSELLEM) Müsellem, Ebulvefâ Şeyh Ahmed Müsellem Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
10 İNSÂN-NÂME Nazîr/Nazîrâ, İbrahim Nazîr Çelebi Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle