DÎVÂN (LÂMİ’Î ÇELEBİ)
şiirler
Lâmi'î’ Çelebi, Mahmûd b. Osmân (d. 1472-3/878 - ö. 1532/938)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Lâmi’î Çelebi’nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Lâmi’î Çelebi, Dîvân'daki şiirleri, divan tertip geleneğinden farklı olarak, nazım şekillerine göre tasnif etmiş; beş bölüme ayırmış ve bölümleri ‘defter’ ismiyle başlıklandırmıştır. Buna göre Dîvân, dibâce (önsöz), kasâid, terci’ât, murabba’ât, muhammesât, gazeliyyât, müteferrikât ve mesneviyyât şeklinde tanzim edilmiştir. Dîvân'da 3’ü Farsça olmak üzere 29 kaside, 7 terci-bend, 3 terkib-bend, 6 murabba, 2 muhammes, 1 aşriyye, 3 kıt’a, 556 gazel,  9’u Farsça olmak üzere 35 tarih manzumesi, 34 kıt’a, 18 lügaz, rubai ve müfredler vardır. Dîvân'ın bazı nüshalarında yer almamakla birlikte son defterde "Der-Ba’zı mesneviyât" başlığı altında iki mesnevi de vardır. Birinci mesnevi 638 beyitlik Bursa şehrengizi, ikinci mesnevi; ‘nâme-i nâmdâr-ı garrâ der-vasf-ı ân-ı dilârâ’ başlığı ile Hayret-nâme olarak da bilinen ve müstakil nüshaları da bulunan, sevgilinin güzellik unsurlarını ele alan manzumedir. 

Lâmi’î Çelebi, Dîvânı’nın önsözünde şiir hakkında uzun açıklamalarda bulunduktan sonra, şiir söylemenin faziletinden ve İslâm düşüncesindeki şiir telakkisinden bahsederken, bir yandan genel ve teorik olarak şiirin, şairin reddini veya küçümsenmesini önlemeye, onun değer ve önemini anlatmaya ve onu betimlemeye çalışır. Daha sonra İslam din ve toplumunca kabul edilecek bir şiir ve şairin sınırını çizme ve ölçüsünü vermeye çalışır (Tolasa 1979: 392). Lâmi’î Çelebi, burada ayrıca şiirde kullanılan bazı kelime ve kavramların, gerçek anlamları olarak ileri sürdüğü tasavvufi anlamlarını vermeye çalışmıştır. Şair, kırktan fazla ve düzensiz bir biçimde verilen bu kelime ve kavramların, burada verilen karşılıklarının tek ve kesin olmadığını ve başka anlamlar yüklenebileceğinin de altını çizer. Lâmi’î Çelebi’nin dibâcesi hem içerik zenginliği hem de hacmi bakımından büyük bir önem arz etmektedir. Lâmi’î Çelebi dibâceden sonra, yaptığı tasnife uygun olarak divanını tertîp etmiştir. Hemen bütün defterlerin başında sırasıyla ‘tevhîd’, ‘na’t’, padişahları ve devlet ricâlini övdükten sonra şair, defterlerin muhteviyatına uygun şiirleri sıralamıştır.

Lâmi’î Çelebi'nin divanındaki kasidelerin bir kısmı II. Bâyezid (ö. 1512)’e, Yavuz Sultan Selim (ö. 1520)’e, Kanuni Sultan Süleyman (ö. 1566)’a, Ali Paşa ve Kazasker Ali Çelebi’ye yazılmış medhiyeler olmakla birlikte bir kısmı da nasihat-nâme türündedir. Şairin musammatlarının ağırlıklı olduğu bölümde mensur olarak tasavvufla ilgili görüşleri ve dokuz beyitlik bir gazelin her bir beytini ele alarak onları derviş zihniyeti ile açıklamaları da yer almaktadır. Şair, gazellerinde klasik aşk terennümlerinin yanı sıra fikri konulara (ölüm, metafizik, tasavvuf), yaşadığı muhitin güzelliklerine yer vermiştir. Lâmi'î'nin şairlik yeteneği hakkında olumlu kanaatleri olmayan Gibb, üslubunun "nispeten basit, açık" olduğunu  ve "tasvirimsi hayaller"in dikkat çektiğini ifade eder (Gibb 1999: 30).

Eser üzerine, Dîvân'ın son bölümündeki mesneviler hariç olarak Hamit Bilen Burmaoğlu tarafından doktora tezi hazırlanmıştır (1983).

Şairin biyografisi için bk. "Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lamii-celebi-mahmud-osman

Eserden Örnekler


Gazel

Yâr ile hem-dem olan âlemi ağyâr bilür

Âlemün saltânatın şâh-ı cihân-dâr bilür


Zülfünün cânuma itdükleri efsun u demi

Kimse bilmez ol iki çeşm-i siyeh-kâr bilür


Düşdüm ayağına yârün yire depdi yüzümi

Hele ben pâyumı aldum kalanı yâr bilür


Dilümi ağzı tolandurdı şeker sözlerle

Şimdi ortada buçuk yok kuru inkâr bilür


Kıymazam dirdi helâk itdi beni çeşm-i habîb

Kâfir-i mest ne imân u ne ikrâr bilür


Tîr-i gamzen eleminden dil ü cân çekdügini

Söyledün ol iki ebrû-yıı kemân-dâr bilür


Lâmi’î pîr-i mugân pendini gûş it şeb u rûz

Mestler neyledügin âkıl-ı hûş-yâr bilür  (Burmaoğlu 1983: 237)


Gazel

Sünbülün kim sâye salmış ârız-ı nâb üstine

Bağlamış kıldan kalemler nakş ider âb üstine


Leblerün devrinden hatt-ı hurde-kârun dir gören

Nakş-i mînâdur geçilmiş la’l-i sîrab üstine


Her yana döndükçe gamdan gözlerüm kim yaş döker

Kûzelerdür vaz’ olınmış sanki dulâb üstine


Kaşun üstine saçunun haline iden nazar

Benzer ol kandile dir k’asıldı mihrâb üstine


Sanki bir miskîn-megesdür virdi helvâ üzre cân

Nokta-i halün ki düşmiş la’l-i hûnâb üstine


Zîr-i tâb olur gülistânlar velî ol pîrehen

Bir semenden haymedür kim düşdi mehtâb üstine


Lâmi’î hüsnün kitâbınun beyânın ideli

Sözlerin altun ile yazalar ebvâb üstine (Burmaoğlu 1983: 319)


Kaynakça


Burmaoğlu, H. Bilen (1983). Lâmi’î Çelebi Divan’ı (Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri ve Divan’ın Tenkidli Metni). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.

Gibb, E.J. Wilkonson (1999). Osmanlı Şiir Tarihi- A History of Ottoman Poetry. C. III.  çev. Ali Çavuşoğlu. Ankara: Akçağ Yay. 

Tolasa, Harun (1979). “Klasik Edebiyatımızda Divan Önsöz (dibâce)leri, Lâmi’î Divân’ı Önsözü ve (buna göre) Divân Şiiri Sanat Görüşü”. Journal of Turkish Studies, In Memoriam Ali Nihad Tarlan (3): 385-402. 

Atıf Bilgileri


erkal, abdulkadir. "DÎVÂN (LÂMİ’Î ÇELEBİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-lami-i-celebi. [Erişim Tarihi: 19 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞEVÂHİDÜ'N-NÜBÜVVE (LÂMİ'Î ÇELEBİ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. Erdem Can Öztürk
Görüntüle
2 FÜTÛHU'L-MÜCÂHİDÎN/NEFAHÂTÜ'L-ÜNS TERCÜMESİ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Dr. Öğr. Üyesi Songül Karaca
Görüntüle
3 VÎS Ü RÂMÎN/ VEYSE VÜ RÂMÎN (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
4 HüSN Ü DİL (LÂMİ’Î ÇELEBİ ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
5 MÜNÂZARA-İ BAHÂR U ŞİTÂ/ MÜNÂZARA-İ SULTÂN-I BAHÂR BÂ-ŞEHRİYÂR-I ŞİTÂ (LÂMİ'Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. Sadettin Eğri
Görüntüle
6 ŞERH-İ DÎBÂCE-İ GÜLİSTÂN (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. Mehmet Nuri Çınarcı
Görüntüle
7 MÜNŞE'ÂT-I LÂMİ’Î (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Prof. Dr. Hasan Ali ESİR
Görüntüle
8 HALL-İ MU’AMMÂ-YI MÎR HÜSEYN / ŞERH-İ ESMÂ’-İ HÜSNÂ / MİR’ÂTÜ’L-ESMÂ / CÂM-I CİHÂN-NÜMÂ / TEFE’Ü’L-NÂME (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Araş. Gör. Songül Akboğa
Görüntüle
9 RİSÂLE-İ ARÛZ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î, Mahmûd b. Osmân Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
10 MENÂKIB-I ÜVEYSÜ'L-KARÂNÎ (LÂMİ’Î ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Dr. Öğr. Üyesi Orhan KILIÇARSLAN
Görüntüle
11 ʻİBRET-NÂME/ ʻİBRET-NÜMÂ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osman Dr. Öğr. Üyesi ATİYE NAZLI
Görüntüle
12  HEFT PEYKER (LÂMİ’Î ÇELEBİ ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
13 MEVLİDÜ'R-RESÛL (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. SÜLEYMAN EROĞLU
Görüntüle
14 MAKTEL-İ İMAM HÜSEYİN/MAKTEL-İ ÂL-İ RESÛL (LÂMİ’Î ÇELEBİ) Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
15  SALÂMÂN U ABSÂL (LÂMİ'Î ÇELEBİ) Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân Doç. Dr. Erdoğan ULUDAĞ
Görüntüle
16 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
17 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
18 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
19 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
20 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
21 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
22 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
23 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
24 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
25 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle