- Yazar Biyografisi (TEİS)
Lâmi'î’ Çelebi, Mahmûd b. Osmân - Madde Yazarı: Doç. Dr. Abdulkadir Erkal
- Eser Yazılış Tarihi:937/1531
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:01/11/2021
DÎVÂN (LÂMİ’Î ÇELEBİ)
şiirlerLâmi'î’ Çelebi, Mahmûd b. Osmân (d. 1472-3/878 - ö. 1532/938)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Lâmi’î Çelebi’nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Lâmi’î Çelebi, Dîvân'daki şiirleri, divan tertip geleneğinden farklı olarak, nazım şekillerine göre tasnif etmiş; beş bölüme ayırmış ve bölümleri ‘defter’ ismiyle başlıklandırmıştır. Buna göre Dîvân, dibâce (önsöz), kasâid, terci’ât, murabba’ât, muhammesât, gazeliyyât, müteferrikât ve mesneviyyât şeklinde tanzim edilmiştir. Dîvân'da 3’ü Farsça olmak üzere 29 kaside, 7 terci-bend, 3 terkib-bend, 6 murabba, 2 muhammes, 1 aşriyye, 3 kıt’a, 556 gazel, 9’u Farsça olmak üzere 35 tarih manzumesi, 34 kıt’a, 18 lügaz, rubai ve müfredler vardır. Dîvân'ın bazı nüshalarında yer almamakla birlikte son defterde "Der-Ba’zı mesneviyât" başlığı altında iki mesnevi de vardır. Birinci mesnevi 638 beyitlik Bursa şehrengizi, ikinci mesnevi; ‘nâme-i nâmdâr-ı garrâ der-vasf-ı ân-ı dilârâ’ başlığı ile Hayret-nâme olarak da bilinen ve müstakil nüshaları da bulunan, sevgilinin güzellik unsurlarını ele alan manzumedir.
Lâmi’î Çelebi, Dîvânı’nın önsözünde şiir hakkında uzun açıklamalarda bulunduktan sonra, şiir söylemenin faziletinden ve İslâm düşüncesindeki şiir telakkisinden bahsederken, bir yandan genel ve teorik olarak şiirin, şairin reddini veya küçümsenmesini önlemeye, onun değer ve önemini anlatmaya ve onu betimlemeye çalışır. Daha sonra İslam din ve toplumunca kabul edilecek bir şiir ve şairin sınırını çizme ve ölçüsünü vermeye çalışır (Tolasa 1979: 392). Lâmi’î Çelebi, burada ayrıca şiirde kullanılan bazı kelime ve kavramların, gerçek anlamları olarak ileri sürdüğü tasavvufi anlamlarını vermeye çalışmıştır. Şair, kırktan fazla ve düzensiz bir biçimde verilen bu kelime ve kavramların, burada verilen karşılıklarının tek ve kesin olmadığını ve başka anlamlar yüklenebileceğinin de altını çizer. Lâmi’î Çelebi’nin dibâcesi hem içerik zenginliği hem de hacmi bakımından büyük bir önem arz etmektedir. Lâmi’î Çelebi dibâceden sonra, yaptığı tasnife uygun olarak divanını tertîp etmiştir. Hemen bütün defterlerin başında sırasıyla ‘tevhîd’, ‘na’t’, padişahları ve devlet ricâlini övdükten sonra şair, defterlerin muhteviyatına uygun şiirleri sıralamıştır.
Lâmi’î Çelebi'nin divanındaki kasidelerin bir kısmı II. Bâyezid (ö. 1512)’e, Yavuz Sultan Selim (ö. 1520)’e, Kanuni Sultan Süleyman (ö. 1566)’a, Ali Paşa ve Kazasker Ali Çelebi’ye yazılmış medhiyeler olmakla birlikte bir kısmı da nasihat-nâme türündedir. Şairin musammatlarının ağırlıklı olduğu bölümde mensur olarak tasavvufla ilgili görüşleri ve dokuz beyitlik bir gazelin her bir beytini ele alarak onları derviş zihniyeti ile açıklamaları da yer almaktadır. Şair, gazellerinde klasik aşk terennümlerinin yanı sıra fikri konulara (ölüm, metafizik, tasavvuf), yaşadığı muhitin güzelliklerine yer vermiştir. Lâmi'î'nin şairlik yeteneği hakkında olumlu kanaatleri olmayan Gibb, üslubunun "nispeten basit, açık" olduğunu ve "tasvirimsi hayaller"in dikkat çektiğini ifade eder (Gibb 1999: 30).
Eser üzerine, Dîvân'ın son bölümündeki mesneviler hariç olarak Hamit Bilen Burmaoğlu tarafından doktora tezi hazırlanmıştır (1983).
Şairin biyografisi için bk. "Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lamii-celebi-mahmud-osman
Eserden Örnekler
Gazel
Yâr ile hem-dem olan âlemi ağyâr bilür
Âlemün saltânatın şâh-ı cihân-dâr bilür
Zülfünün cânuma itdükleri efsun u demi
Kimse bilmez ol iki çeşm-i siyeh-kâr bilür
Düşdüm ayağına yârün yire depdi yüzümi
Hele ben pâyumı aldum kalanı yâr bilür
Dilümi ağzı tolandurdı şeker sözlerle
Şimdi ortada buçuk yok kuru inkâr bilür
Kıymazam dirdi helâk itdi beni çeşm-i habîb
Kâfir-i mest ne imân u ne ikrâr bilür
Tîr-i gamzen eleminden dil ü cân çekdügini
Söyledün ol iki ebrû-yıı kemân-dâr bilür
Lâmi’î pîr-i mugân pendini gûş it şeb u rûz
Mestler neyledügin âkıl-ı hûş-yâr bilür (Burmaoğlu 1983: 237)
Gazel
Sünbülün kim sâye salmış ârız-ı nâb üstine
Bağlamış kıldan kalemler nakş ider âb üstine
Leblerün devrinden hatt-ı hurde-kârun dir gören
Nakş-i mînâdur geçilmiş la’l-i sîrab üstine
Her yana döndükçe gamdan gözlerüm kim yaş döker
Kûzelerdür vaz’ olınmış sanki dulâb üstine
Kaşun üstine saçunun haline iden nazar
Benzer ol kandile dir k’asıldı mihrâb üstine
Sanki bir miskîn-megesdür virdi helvâ üzre cân
Nokta-i halün ki düşmiş la’l-i hûnâb üstine
Zîr-i tâb olur gülistânlar velî ol pîrehen
Bir semenden haymedür kim düşdi mehtâb üstine
Lâmi’î hüsnün kitâbınun beyânın ideli
Sözlerin altun ile yazalar ebvâb üstine (Burmaoğlu 1983: 319)
Kaynakça
Burmaoğlu, H. Bilen (1983). Lâmi’î Çelebi Divan’ı (Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri ve Divan’ın Tenkidli Metni). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Gibb, E.J. Wilkonson (1999). Osmanlı Şiir Tarihi- A History of Ottoman Poetry. C. III. çev. Ali Çavuşoğlu. Ankara: Akçağ Yay.
Tolasa, Harun (1979). “Klasik Edebiyatımızda Divan Önsöz (dibâce)leri, Lâmi’î Divân’ı Önsözü ve (buna göre) Divân Şiiri Sanat Görüşü”. Journal of Turkish Studies, In Memoriam Ali Nihad Tarlan (3): 385-402.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ŞEVÂHİDÜ'N-NÜBÜVVE (LÂMİ'Î ÇELEBİ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. Erdem Can Öztürk |
Görüntüle | ||
| 2 | FÜTÛHU'L-MÜCÂHİDÎN/NEFAHÂTÜ'L-ÜNS TERCÜMESİ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Dr. Öğr. Üyesi Songül Karaca |
Görüntüle | ||
| 3 | VÎS Ü RÂMÎN/ VEYSE VÜ RÂMÎN (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. murat öztürk |
Görüntüle | ||
| 4 | HüSN Ü DİL (LÂMİ’Î ÇELEBİ ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 5 | MÜNÂZARA-İ BAHÂR U ŞİTÂ/ MÜNÂZARA-İ SULTÂN-I BAHÂR BÂ-ŞEHRİYÂR-I ŞİTÂ (LÂMİ'Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. Sadettin Eğri |
Görüntüle | ||
| 6 | ŞERH-İ DÎBÂCE-İ GÜLİSTÂN (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. Mehmet Nuri Çınarcı |
Görüntüle | ||
| 7 | MÜNŞE'ÂT-I LÂMİ’Î (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Prof. Dr. Hasan Ali ESİR |
Görüntüle | ||
| 8 | HALL-İ MU’AMMÂ-YI MÎR HÜSEYN / ŞERH-İ ESMÂ’-İ HÜSNÂ / MİR’ÂTÜ’L-ESMÂ / CÂM-I CİHÂN-NÜMÂ / TEFE’Ü’L-NÂME (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Araş. Gör. Songül Akboğa |
Görüntüle | ||
| 9 | RİSÂLE-İ ARÛZ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î, Mahmûd b. Osmân | Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ |
Görüntüle | ||
| 10 | MENÂKIB-I ÜVEYSÜ'L-KARÂNÎ (LÂMİ’Î ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Dr. Öğr. Üyesi Orhan KILIÇARSLAN |
Görüntüle | ||
| 11 | ʻİBRET-NÂME/ ʻİBRET-NÜMÂ (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osman | Dr. Öğr. Üyesi ATİYE NAZLI |
Görüntüle | ||
| 12 | HEFT PEYKER (LÂMİ’Î ÇELEBİ ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 13 | MEVLİDÜ'R-RESÛL (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. SÜLEYMAN EROĞLU |
Görüntüle | ||
| 14 | MAKTEL-İ İMAM HÜSEYİN/MAKTEL-İ ÂL-İ RESÛL (LÂMİ’Î ÇELEBİ) | Lâmi'î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
| 15 | SALÂMÂN U ABSÂL (LÂMİ'Î ÇELEBİ) | Lâmi’î Çelebi, Mahmûd b. Osmân | Doç. Dr. Erdoğan ULUDAĞ |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 17 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 18 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 19 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 20 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 21 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 22 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 23 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 24 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 25 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |