DÎVÂN (İZZET)
şiirler
İzzet Efendi, Yenişehirli (d. ?/? - ö. 1237/1821-1822)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Asıl adı İzzet Efendi olan ve İzzet mahlaslı şiirler yazan şairin eseri. İzzet Efendi, Yunanistan’ın Larissa adıyla bilinen Osmanlının Yenişehr-i Fener şehrinde yaşamış bir şairdir. İzzet Efendi’nin bilinen tek eseri Dîvânı’dır. Eserin dört nüshasının karşılaştırılmasıyla oluşturulan tenkitli metinde (Nar 2018) 13 kaside, biri Farsça 21 tarih, 7 tahmis, 1 terkîb-bend, 1 tercî-bend, 4 şarkı, 5’i Farsça 2’si Arapça 168 gazel, 5 kıt'a, 2 nazım, 7 mesnevi ve 10 müfred bulunmaktadır.

Dîvân'ın iki nüshasının sayfa kenarlarında Nâbî'nin Hayriyyesi bulunmaktadır. Bir nüshanın sonunda ise İzzet Efendi’yi tanıyan Behcet Efendi tarafından şairin hayatıyla ilgili bir biyografi verilmiştir (Nar 2016: 18)

İzzet Efendi’nin kasideleri çoğunlukla Yenişehir’de görev yapmış devlet büyükleri için yazılmış şiirlerden oluşur. İzzet Efendi’nin kaside yazdığı şahıslar şunlardır: Celal Paşa, Selim Paşa, Rüşdi Paşa, Mahmud Paşa, Seyyid Abdullah Efendi, Lutfullah Efendi, Veliyüddin Paşa ve Mehmed Paşa. İzzet Efendi bir şiirinde ise o zamanda yaşamış şairlerin listesini çıkarmıştır.

Dîvân'da yer alan tarihlerin üçü devlet büyüklerinin makamlarıyla alakalı düşürülmüştür. On ikisi veladet sebebiyle yazılmıştır. İkisi yapı üzerine düşürülen tarihlerdir. Üçü vefat üzerine yazılmıştır. Bir tanesi de şairin hafız olması üzerine kaleme aldığı şiirdir. Şiirlerin çoğunluğunu gazeller oluşturur. İzzet Efendi, kafiye bulmanın zor olmadığı harflerle daha çok gazel yazmıştır. Dîvân’da yedi harf dışında bütün harflerde gazel vardır. Gazellerin beyit sayısı 5-18 arasında değişmektedir. Şair gazellerinde bazen Bâkî’nin rindane tarzını, bazen Fuzûlî’nin âşıkâne tarzını kendine yol edinirken, bazen de Sebk-i Hindî'ye uygun şiirler yazmıştır (Nar 2016: 19-53).

Şiirlerinden İzzet Efendi'nin Yenişehir’de yaşamaktan zevk aldığı anlaşılmaktadır. Yenişehir’in vefalı güzelleri hoştur ve güzellerin yaptığı eziyetler insana bir başka hâl verir. Rumelili şairlerin pek çoğunda karşımıza çıkan ve ortak bir özellik olarak gördüğümüz “âzâde tavırlar, samimi ve derinliği olan ruh, hep yükseklerde gezen ve kayıt tanımayan bir aldırmaz tavır” (İsen 1990: 12), İzzet’in karakterinin dikkat çeken taraflarındandır. Şair sıklıkla, dünyanın ve dünyanın sunduğu olanakların gelip geçici olduğundan, dünya ile ilgili her şeyin değersizliğinden söz eder (Nar 2016). 

İzzet Efendi’nin Dîvânı’nın dört nüshası tespit edilmiştir. Bu nüshalar şöyledir: Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırma Merkezi Feridun Nafiz Uzluk Arşivi Nu.: Y50; Ankara Milli Kütüphane Nu.: 06 Mil Yz To 4; İzmir Milli Kütüphanesi Nu.: 1293; Süleymaniye Kütüphanesi Nu.: T811/00152. Dîvân, Oktay Nar tarafından önce doktora tezi olarak hazırlanmış, daha sonra da kitap hâlinde yayımlanmıştır (Nar 2016, 2018).

Eserden Örnekler


Târîh-i Hıfz

Ba'de tahsîl-i fünûn hâfız-ı Kur'ân oldum

Var mıdır ben gibi bir mazhar-ı eltâf olmış


Dir gören sînemi envâ-ı hünerle meşhûn

Ya kütüb-hâne ya dükkânçe-i sahâf olmış


Heşt mâh içre ser-â-ser süver-i Kur'ânı

Ezber itdim gerek ahkâf gerek Kâf olmış


Niam-ı Rabbimi tahdîs bana vâcibdir

Dimesünler işidüp kavlimi leffâf olmış


Dinleyenler didi târîh-i mücevver İzzet

Şürefâdan idi mülhak-ı eşrâf olmış 1232  


Gazel

Fakîrim müstmendim bî-nevâyım yâ Resûla'llâh

Senin dergâhına geldim gedâyım yâ Resûla'llâh


Sagâ'ir kum gibi atım atım sâdır kebâ'irde

Kalursa böyle ahvâlim hebâyım yâ Resûla'llâh


Yolum urdı beni azdırdı gâyet nefs ile şeytân

Tarîk-i sünnetinden pek cüdâyım yâ Resûla'llâh


Tabîbimsin bana dârû-yı lutfunla müdâvâ kıl

Hezâr emrâz-ı cürme mübtelâyım yâ Resûla'llâh


Senin ben âl-i pâkinden siyeh-rû bir günehkârım

Yüzüm yok hazrete niçe varayım yâ Resûla'llâh


Senin nesl-i şerîfin bir çemenzâr-ı siyâdetdir

Ben anda sebze-i bî-gâne-sâyım yâ Resûla'llâh


Bu İzzet bendeni mahşerde şâyân-ı şefâ'at kıl

Ki dâim reh-rev-i râh-ı hatâyım yâ Resûla'llâh (Nar 2016: 248-249,  439-440).

Kaynakça


İsen, Mustafa (1990). Usûlî Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları.

Nar, Oktay (2016). Yenişehirli İzzet Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânı'nın Tenkitli Metni (Metin-İnceleme-Dizin). Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi

Nar, Oktay (2018). Yenişehirli İzzet Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvânı'nın Tenkitli Metni (Metin-İnceleme-Dizin). Ankara: SAGE Matbaacılık Yayıncılık.

Atıf Bilgileri


Nar, Oktay. "DÎVÂN (İZZET)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-izzet-tees-1425. [Erişim Tarihi: 27 Eylül 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
2 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
3 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
4 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
5 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
6 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
7 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
8 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle