BAHTİYÂR-NÂME (PÎR MAHMÛD)
didaktik mesnevi
Pîr Mahmûd, Emîr Alî oğlu Pîr Mahmûd, Pîr Mahmûd bin Pîr Alî (d. ? - ö. ?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Pîr Mahmûd bin Alî’nin didaktik mesnevisi. Eserin üzerinde yazım tarihi konusunda herhangi bir bilgi bulunmamakla birlikte dil ve teknik açıdan ele alındığında tahminen 14. yüzyılın sonunda yazılmıştır (Kocatürk 1964: 136). Aruzun “mefâ'îlün mefâ'îlün fe'ûlün” kalıbıyla kaleme alınan metin, 2795 beyitten müteşekkildir. Mesnevinin içinde değişik aruz kalıplarıyla yazılmış gazel şeklinde şiirler de mevcuttur. 

Eserde kurgu itibariyle Kelile ve Dimne, Binbir Gece Masalları tarzında çerçeve hikâye örgüsü esas alınmıştır. Şair, tevhid ve na’t niteliğindeki iki beyitten sonra adını zikretmeden döneminin padişahını methetmiştir. “Âgâz-ı Bahtiyâr-nâme” başlığı ile asıl bölüme geçilmiştir. Ahlaki öğütler içeren dokuz meclisten oluşan Bahtiyâr-nâmeana kahramanı olan Bahtiyâr'ın asılmamak için padişaha anlattığı hikâyelerden meydana gelmektedir. Münacatla biten mesnevi, başlangıç ve bitişi itibariyle klasik mesnevi tertibine uygun olarak kaleme alınmıştır. Âmil Çelebioğlu (1999: 98)’na göre; "Câmasb-nâme’de olduğu gibi çeşitli müstakil hikayeleri barındırması açısından Bahtiyâr-nâme dâsitânî ve tâlîmi özellikleri haiz aşk ve mâcerâ nev’inden" bir eserdir. 

Bahtiyâr-nâme kullanılan dil ve teknik açısından klasik mesnevinin mükemmeliyetini yakalamıştır denilebilir (Sevinçli 1992: VIII). Mesnevi, didaktik bir üslupla yazılmış olmasına rağmen çok fazla söz oyununa yer verilmeden klasik mesnevilerin edebi zevkini de izhar etmektedir. Hikâye kahramanlarının ağzından ahlaki ve içtimai telkinler yapılmak suretiyle eserin dili canlı tutulmaya çalışılmıştır (Kocatürk 1964: 137). Ahmet Kartal (2018: 286)’a göre; yer yer İran şiirinin tesiri de görülen eserin ruhunda ve ifadesinde taklit soğukluğu hissedilmemektedir.

Bahtiyâr-nâme'nin tespit edilebilmiş tek nüshası Ferâh-nâme ile aynı yazma içerisinde Afyon İl Halk Kitaplığı, Gedik Paşa Bölümü, Nu. 18349/2, vr. 241b-337b'de kayıtlıdır. Eser üzerine bir yüksek lisans çalışması yapılmıştır (Sevinçli 1992).

Şairin biyografisi için bk. "Pîr Mahmûd, Emîr Alî oğlu Pîr Mahmûd, Pîr Mahmûd bin Pîr Alî" .Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/pir-mahmud-emir-ali-oglu-pir-mahmud


Eserden Örnekler


Zikrü'l-Mevlâ bi't-Takdîm ve't-Tafdîl ev lî-Kitâbı Bahtiyâr-nâme

Kılalum Hak adıyla söz ikdâm

Ki hayrıla ola her kıssa itmâm


İdelüm zikr-i bismillahı takdîm

Çü Rahmân u Rahîm eyledi ta'lîm


Te'âl-Allâh zihi Hallâk u Vâhid

Ki her mahlûk olur ana muvahhid


Anun birligine bu cümle âlem

Getürür hüccet-i kat'iyi her dem (Sevinçli 1992: 2)


Sıfat-ı Rûz

Meger girü 'arûs-ı sahn-ı eflâk

Cemâlinden münevver oldı bu hâk


Ki rûşen eyledi nûrı cihânı

Ayân itdi zemîn üzre zamânı


Kamu erkân-ı devlet geldi düpdüz

Ki şâhun hazretine uralar yüz


Sarâyından çıkıban nâz-ılan şâh

Oturdı tahta hoş i'zâz-ilen şâh


Buyurdı beglerin bir ulusına

Hayâ ıssı vü yüzi sulusına


Diyesiz kim bunı Hakk itdi bize

Ki şâh iken kul oldık şimdi size  (Sevinçli 1992: 16)

Kaynakça


Çelebioğlu, Amil (1999). Türk Edebiyatı’nda Mesnevi (XV. yy.’a kadar). İstanbul: Kitabevi Yay.

Kartal, Ahmet (2018). Doğu’nun Uzun Hikâyesi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yay.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1964). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi.

Sevinçli, Veysi (1992). Pîr Mahmûd, Bahtiyâr-nâme. Yüksek Lisans Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Özbek Arslan, Necmiye. "BAHTİYÂR-NÂME (PÎR MAHMÛD)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/bahtiyar-name-pir-mahmud. [Erişim Tarihi: 07 Mart 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
2 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
3 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
4 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
5 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
6 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
7 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
8 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
10 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle