- Yazar Biyografisi (TEİS)
Pîr Mahmûd, Emîr Alî oğlu Pîr Mahmûd, Pîr Mahmûd bin Pîr Alî - Madde Yazarı: Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:Başlangıç-15. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mesnevi
- Yayın Tarihi:30/09/2021
BAHTİYÂR-NÂME (PÎR MAHMÛD)
didaktik mesneviPîr Mahmûd, Emîr Alî oğlu Pîr Mahmûd, Pîr Mahmûd bin Pîr Alî (d. ? - ö. ?)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Pîr Mahmûd bin Alî’nin didaktik mesnevisi. Eserin üzerinde yazım tarihi konusunda herhangi bir bilgi bulunmamakla birlikte dil ve teknik açıdan ele alındığında tahminen 14. yüzyılın sonunda yazılmıştır (Kocatürk 1964: 136). Aruzun “mefâ'îlün mefâ'îlün fe'ûlün” kalıbıyla kaleme alınan metin, 2795 beyitten müteşekkildir. Mesnevinin içinde değişik aruz kalıplarıyla yazılmış gazel şeklinde şiirler de mevcuttur.
Eserde kurgu itibariyle Kelile ve Dimne, Binbir Gece Masalları tarzında çerçeve hikâye örgüsü esas alınmıştır. Şair, tevhid ve na’t niteliğindeki iki beyitten sonra adını zikretmeden döneminin padişahını methetmiştir. “Âgâz-ı Bahtiyâr-nâme” başlığı ile asıl bölüme geçilmiştir. Ahlaki öğütler içeren dokuz meclisten oluşan Bahtiyâr-nâme, ana kahramanı olan Bahtiyâr'ın asılmamak için padişaha anlattığı hikâyelerden meydana gelmektedir. Münacatla biten mesnevi, başlangıç ve bitişi itibariyle klasik mesnevi tertibine uygun olarak kaleme alınmıştır. Âmil Çelebioğlu (1999: 98)’na göre; "Câmasb-nâme’de olduğu gibi çeşitli müstakil hikayeleri barındırması açısından Bahtiyâr-nâme dâsitânî ve tâlîmi özellikleri haiz aşk ve mâcerâ nev’inden" bir eserdir.
Bahtiyâr-nâme kullanılan dil ve teknik açısından klasik mesnevinin mükemmeliyetini yakalamıştır denilebilir (Sevinçli 1992: VIII). Mesnevi, didaktik bir üslupla yazılmış olmasına rağmen çok fazla söz oyununa yer verilmeden klasik mesnevilerin edebi zevkini de izhar etmektedir. Hikâye kahramanlarının ağzından ahlaki ve içtimai telkinler yapılmak suretiyle eserin dili canlı tutulmaya çalışılmıştır (Kocatürk 1964: 137). Ahmet Kartal (2018: 286)’a göre; yer yer İran şiirinin tesiri de görülen eserin ruhunda ve ifadesinde taklit soğukluğu hissedilmemektedir.
Bahtiyâr-nâme'nin tespit edilebilmiş tek nüshası Ferâh-nâme ile aynı yazma içerisinde Afyon İl Halk Kitaplığı, Gedik Paşa Bölümü, Nu. 18349/2, vr. 241b-337b'de kayıtlıdır. Eser üzerine bir yüksek lisans çalışması yapılmıştır (Sevinçli 1992).
Şairin biyografisi için bk. "Pîr Mahmûd, Emîr Alî oğlu Pîr Mahmûd, Pîr Mahmûd bin Pîr Alî" .Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/pir-mahmud-emir-ali-oglu-pir-mahmud
Eserden Örnekler
Zikrü'l-Mevlâ bi't-Takdîm ve't-Tafdîl ev lî-Kitâbı Bahtiyâr-nâme
Kılalum Hak adıyla söz ikdâm
Ki hayrıla ola her kıssa itmâm
İdelüm zikr-i bismillahı takdîm
Çü Rahmân u Rahîm eyledi ta'lîm
Te'âl-Allâh zihi Hallâk u Vâhid
Ki her mahlûk olur ana muvahhid
Anun birligine bu cümle âlem
Getürür hüccet-i kat'iyi her dem (Sevinçli 1992: 2)
Sıfat-ı Rûz
Meger girü 'arûs-ı sahn-ı eflâk
Cemâlinden münevver oldı bu hâk
Ki rûşen eyledi nûrı cihânı
Ayân itdi zemîn üzre zamânı
Kamu erkân-ı devlet geldi düpdüz
Ki şâhun hazretine uralar yüz
Sarâyından çıkıban nâz-ılan şâh
Oturdı tahta hoş i'zâz-ilen şâh
Buyurdı beglerin bir ulusına
Hayâ ıssı vü yüzi sulusına
Diyesiz kim bunı Hakk itdi bize
Ki şâh iken kul oldık şimdi size (Sevinçli 1992: 16)
Kaynakça
Çelebioğlu, Amil (1999). Türk Edebiyatı’nda Mesnevi (XV. yy.’a kadar). İstanbul: Kitabevi Yay.
Kartal, Ahmet (2018). Doğu’nun Uzun Hikâyesi. İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yay.
Kocatürk, Vasfi Mahir (1964). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi.
Sevinçli, Veysi (1992). Pîr Mahmûd, Bahtiyâr-nâme. Yüksek Lisans Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | CÂMASB-NÂME (ABDÎ) | Abdî, Mûsâ | Prof. Dr. Müjgân Çakır |
Görüntüle | ||
| 2 | TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği |
Görüntüle | ||
| 3 | RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Öğretmen Ece Ceylan |
Görüntüle | ||
| 4 | NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) | Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz | Doç. Dr. Recep Uslu |
Görüntüle | ||
| 5 | DÎVÂN (ADLÎ) | Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed | Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM |
Görüntüle | ||
| 6 | DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) | Adnî, Mahmûd Paşa | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
| 7 | DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) | Adnî, Mahmûd Paşa | Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren |
Görüntüle | ||
| 8 | DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) | Âfitâbî | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 9 | DÎVÂN (ÂHÎ) | Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend | Doç. Dr. Osman Kufacı |
Görüntüle | ||
| 10 | HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) | Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle |