Genel ahlâk konularını içeren risale. Yazarı ve yazılış tarihiyle ilgili olarak metinde herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Yapılan taramalar sonucunda da eserle ilgili herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Dil özelliklerinden hareketle Klasik Osmanlı Türkçesi döneminde kaleme alındığı anlaşılmaktadır. Risalenin ikinci kısmında yer alan Sultan Sencer ile derviş hikâyesinin, Hüseyin Vâiz Kâşifî’nin Ahlâk-ı Muhsinî (900/1495) adlı eserinin dördüncü babında bulunan şükür bahsinin bir çevirisi olması, risalenin en erken 16. yüzyılda meydana getirilmiş olabileceğini ortaya koymaktadır.

Eser, Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmut Efendi Koleksiyonu Nu. 6449/1’de kayıtlıdır. Başka bir nüshasına rastlanmamıştır. Beş varaktan meydana gelen eserin satır sayısı sayfalara göre değişiklik göstermekle birlikte genel olarak on dokuzdur (1b ve 2b numaralı sayfalar 18; 6a numaralı sayfa 7 satır).

İki kısımda değerlendirilebilecek risalenin birinci kısmında genel ahlâkla ilgili bilgiler verilmektedir. Ahlâk anlayışında Kur’ân-ı Kerim ve sünnete uygunluk (şer-'i şerîf ve sünen-i Resûl'e muvâfık) esası gözetilmiştir. İnsan ahlâkının itidal üzerine konumlandırıldığı bu kısımda, insan için lazım olan üç itidalden söz edilmiştir. “Ma’lûm olsun ki vücûd-ı insânda lâzım olan i’tidâl üç dürlüdür ve anun evvelkine i’tidâl-i rabbânî ve ikincisine i’tidâl-i rûhânî ve üçüncisine i’tidâl-i cismânî dinür.” (1b/03-06). Bu üç itidal ayrı ayrı tanımlandıktan sonra i’tidâl-i cismânînin üç asıldan ve altı kökten meydan geldiği dile getirilmiştir. Üç aslın toplamı adalete, altı kökün (fer’/fürû’) toplamı ise zulme işaret etmektedir.

Birinci kısımla bağlantılı olan ikinci kısımda ise hikâyet başlığı altında Sultan Sencer ile derviş hikâyesine yer verilmiştir. Hüseyin Vâiz Kâşifî’nin Ahlâk-ı Muhsinî adlı eserinin dördüncü babını oluşturan şükür bahsinin çevirisi olan bu kısımda yırtık elbiseli bir derviş (bir hırha-pûş dervîş), Sultan Sencer’e sultanların şükrünün nasıl olması gerektiğini on başlık altında anlatmaktadır. Bu başlıklar sırasıyla şu şekildedir: Şükr-i Saltanat, Füshat-ı Memleket Şükri, Fermân-Revânlık Şükri, Bülend-Bahtlik Şükri, Hizâne Ma’mûr Olmak Şükri, Kuvvet ve Kudret Şükri, Sıhhat Şükri, ‘Asker ve Sipâh Çoklugınun Şükri, ‘Âlî ‘İmâretler ve Bülend Sarâylar Şükri, Asl Şükr-Güzârlık Hulâsası. Bu kısımda dervişin şükür konusunda sultana öğütler vermesi yoluyla aslolanın madde değil mana olduğu mesajı verilmeye çalışılmıştır. Hikâyenin sonunda, dervişin nasihatlerinden etkilenen sultanın dervişle görüşmek istemesi ve dervişin bir anda ortadan kaybolması anlatılmaktadır. Dervişin hikmet sahibi biri olduğu “Adı halk içre dervîş ü gedâdur / Velî ma’nî yüzinde pâdişâhdur” (5b/18-19) dizeleriyle dile getirilmiştir.

Ahlâk Risâlesi’ne dil açısından yaklaşıldığında öncelikle nesir dilindeki sadelik göze çarpmaktadır. Yabancı sözcük ve tamlamalar yoğun olarak kullanılmamıştır. Eserde Eski Anadolu Türkçesi özellikleri kısmen devam etmekle birlikte asıl olarak Klasik Osmanlı Türkçesinin özellikleri öne çıkmaktadır.

Eser, İnan Gümüş tarafından makale olarak yayımlanmıştır.