- Yazar Biyografisi (TEİS)
Hızrî - Madde Yazarı: Prof. Dr. Yunus KAPLAN
- Eser Yazılış Tarihi:938/ 1531
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mesnevi
- Yayın Tarihi:13/08/2021
ÂB-I HAYÂT (HIZRÎ)
nasihat-nâme türünde mesneviHızrî (d. ?/?- ö.?/?)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Hızrî mahlaslı şairin nasihat-nâme türünde kaleme aldığı mesnevi. 938/1531 yılında Amasya’da telif edilen Âb-ı Hayât, çeşitli öğütler veren ahlâkî bir eserdir. “Mefâʻîlün mefâʻîlün feʻûlün” vezninde olan eser, 2318 beyitten müteşekkildir. Mukaddime, tevhid, takdir-i Rabbânî başlığı altında Kur’ân’da adı geçen peygamberler, münacat, sıfat-ı meskenet, naʻtlar, dört halife, Kanûnî Sultan Süleymân (ö.1566) ve Şehzade Mustafa (ö.1553)’ya methiye bölümlerini müteakip sebeb-i teliften sonra asıl konuya geçilmiştir. Asıl konunun ele alındığı bölümde dünyanın faniliği, ömrün ve dünya nimetlerinin geçiciliği, gurur ve kibrin zararları, kulluk bilinci, ölüm ve ahiret hakkında çeşitli nasihatler verilmiştir. Bu nasihatler İslâm tarihi ve diğer dinlerin tarihinde olan hikâyelerle desteklenmiştir. Eserin “Nesâhiyat” başlığını taşıyan son bölümünde ise ibadetlerin ifası, ilim ehli ve Allah’ın sevgili kullarına dost olmanın faydaları, israftan kaçınma, cömertlik, cimrilik, tevazu, kibir, cehalet ve öğüt tutmanın önemi gibi çok farklı konulara yer verilmiştir.
Hızrî, eserinde sade bir dil kullanmış ve samimi bir edayla okura hitap etmiştir. Beyitlerin tanziminde ahenkten ziyade anlama önem vermiştir. Şair anlamı güçlendirmek ve okuyucunun metinden istifadesini artırmak için atasözleri ve deyimleri sıkça kullanmış, ayet ve hadislerden iktibaslarda bulunmuştur.
Âb-ı Hayât üzerinde Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Koleksiyonundaki “3502” ve “3636” numaralı yazma nüshalarından hareketle yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (Belen 1997).
Şairin biyografisi için bk. “Hızrî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hizri-mdiki.
Eserden Örnekler
Matlaʻ-ı Dâsitân-ı Ez-Kahr-ı Dâr-ı Fenâ
Gel ey dil bu fenâdan kıl ferâgat
Ki bunun terki durur câna râhat
Ki dünyâ cevri hâr u ʻukba güldür
Ko hârı güle cehd it rûyı güldür
Ki dünyâ cîfe durur ʻukba gülzâr
Düriş gülzâra kim sûd ide bâzâr
[...]
Kişi ger bir dem olursa ferah-nâk
İder gam desti bin dem yakasın çâk
Budur gül oldugı hâr ile hem-dem
Dimekdür kimse yok dünyâda bî-gam
Budur süsen zebânınun beyânı
Dimekdür yok cihânun gamsuz anı
Budur nergisdeki hâlât-ı şeb-nem
Dimekdür çeşm olur mı bunda bî-gam
Dimekdür lâlenün bagrındagı dâg
Ne dil var kim kodı kahr-ı fenâ sag (Belen 1997: 71-72)
Kaynakça
Belen, Maksut (hzl.) (1997). Hızrî’nin Âb-ı Hayât Mesnevisi. Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi.
Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: AKM Yay.
Sungurhan, Aysun (hzl.) (2017). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. Ankara: KTB Yay. e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizâde-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html, [Erişim tarihi: 01.08.2021].
Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | YÛSUF-I ZÜLEYHÂ (HIZRÎ) | Hızrî | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 2 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 3 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 4 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 5 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 6 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 7 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 8 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 9 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 11 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |