ÂB-I HAYÂT (HIZRÎ)
nasihat-nâme türünde mesnevi
Hızrî (d. ?/?- ö.?/?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hızrî mahlaslı şairin nasihat-nâme türünde kaleme aldığı mesnevi. 938/1531 yılında Amasya’da telif edilen Âb-ı Hayât, çeşitli öğütler veren ahlâkî bir eserdir. “Mefâʻîlün mefâʻîlün feʻûlün” vezninde olan eser, 2318 beyitten müteşekkildir. Mukaddime, tevhid, takdir-i Rabbânî başlığı altında Kur’ân’da adı geçen peygamberler, münacat, sıfat-ı meskenet, naʻtlar, dört halife, Kanûnî Sultan Süleymân (ö.1566) ve Şehzade Mustafa (ö.1553)’ya methiye bölümlerini müteakip sebeb-i teliften sonra asıl konuya geçilmiştir. Asıl konunun ele alındığı bölümde dünyanın faniliği, ömrün ve dünya nimetlerinin geçiciliği, gurur ve kibrin zararları, kulluk bilinci, ölüm ve ahiret hakkında çeşitli nasihatler verilmiştir. Bu nasihatler İslâm tarihi ve diğer dinlerin tarihinde olan hikâyelerle desteklenmiştir. Eserin “Nesâhiyat” başlığını taşıyan son bölümünde ise ibadetlerin ifası, ilim ehli ve Allah’ın sevgili kullarına dost olmanın faydaları, israftan kaçınma, cömertlik, cimrilik, tevazu, kibir, cehalet ve öğüt tutmanın önemi gibi çok farklı konulara yer verilmiştir. 

Hızrî, eserinde sade bir dil kullanmış ve samimi bir edayla okura hitap etmiştir. Beyitlerin tanziminde ahenkten ziyade anlama önem vermiştir. Şair anlamı güçlendirmek ve okuyucunun metinden istifadesini artırmak için atasözleri ve deyimleri sıkça kullanmış, ayet ve hadislerden iktibaslarda bulunmuştur.

Âb-ı Hayât üzerinde Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Koleksiyonundaki “3502” ve “3636” numaralı yazma nüshalarından hareketle yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (Belen 1997).

Şairin biyografisi için bk. “Hızrî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hizri-mdiki.

Eserden Örnekler


Matlaʻ-ı Dâsitân-ı Ez-Kahr-ı Dâr-ı Fenâ

Gel ey dil bu fenâdan kıl ferâgat

Ki bunun terki durur câna râhat


Ki dünyâ cevri hâr u ʻukba güldür

Ko hârı güle cehd it rûyı güldür


Ki dünyâ cîfe durur ʻukba gülzâr

Düriş gülzâra kim sûd ide bâzâr

[...]

Kişi ger bir dem olursa ferah-nâk

İder gam desti bin dem yakasın çâk


Budur gül oldugı hâr ile hem-dem

Dimekdür kimse yok dünyâda bî-gam


Budur süsen zebânınun beyânı

Dimekdür yok cihânun gamsuz anı


Budur nergisdeki hâlât-ı şeb-nem

Dimekdür çeşm olur mı bunda bî-gam


Dimekdür lâlenün bagrındagı dâg

Ne dil var kim kodı kahr-ı fenâ sag   (Belen 1997: 71-72)

Kaynakça


Belen, Maksut (hzl.) (1997). Hızrî’nin Âb-ı Hayât Mesnevisi. Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan, Aysun (hzl.) (2017). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. Ankara: KTB Yay. e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizâde-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html, [Erişim tarihi: 01.08.2021].

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.

Atıf Bilgileri


KAPLAN, Yunus. "ÂB-I HAYÂT (HIZRÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ab-i-hayat-hizri. [Erişim Tarihi: 05 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 YÛSUF-I ZÜLEYHÂ (HIZRÎ) Hızrî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
2 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
3 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
4 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
5 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
6 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
7 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
8 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
9 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
11 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle